Hôm nay đánh dấu một khoảnh khắc rất đặc biệt trong lịch của người Maya.
Trong ngày xuân phân, mặt trời mọc không chỉ mang đến một ngày mới,
mà còn mang đến chu kỳ sống mới.
Khi mặt trời vượt qua hàng cây,
các tia nắng chiếu sáng một trong các đền hùng vĩ nhất Palenque.
Đây là Đền Mặt Trời, một cái tên thích hợp nhất.
Chỉ cần đứng ở đây, ngập tràn trong ánh sáng, là một đặc ân,
một sự kết nối giữa tâm linh và khoa học
mà thế giới hiện đại đã lãng quên từ lâu.
Vào các thời điểm quan trọng trong năm, hôm nay là một trong số đó,
mặt trời mọc không chỉ chiếu sáng các bậc thang của ngôi đền.
Kiến trúc Maya là một kho tàng tri thức cổ xưa,
kết nối trời và đất, vũ trụ và trần gian.
Trong quá trình đó, nó thường đưa ánh sáng mặt trời
qua các sắp xếp đặc biệt để vào các không gian bên trong,
được thiết kế để nhận ánh sáng này.
Vào ngày đông chí, mặt trời mọc trên đỉnh núi hoang tàn,
chiếu vào ngôi đền qua một cánh cửa,
nơi ta có thể hình dung một tu sĩ đang đợi để được tắm trong ánh nắng.
Sáu tháng sau, vào ngày hạ chí,
và chỉ vào ngày đó, ánh nắng bình minh lướt qua một kim tự tháp khác,
trước khi một tia sáng chiếu vào góc bên trong của nó.
Trong khi ở cả hai điểm phân, mặt trời mọc trên một chỗ lõm nhân tạo
ở chân trời phía đông, lại chiếu tia sáng qua một ô cửa
ở một góc chính xác đến mức, trong khoảng 40 phút,
nó chiếu sáng rực rỡ một hốc tường bên trong.
Với những người Maya đã quan sát,
các màn trình diễn chói lọi như vậy chắc hẳn đã gợi cảm giác kinh ngạc.
Nó không chỉ là khoảnh khắc đặc biệt với người Maya cổ đại.
Palenque là một địa điểm mang tính biểu tượng cực kỳ lớn.
Việc thờ cúng tổ tiên ở Palenque được mô tả trong kiến trúc của nó,
trong cảnh quan đã được sửa đổi của nó.
Nó kết nối với dân cư hiện đại.
Văn hóa Maya ở Palenque vẫn rất sống động.
Tu sĩ Maya Nicolás López Vázquez đã cử hành nghi lễ ở đây
trong nhiều thập kỷ.
Nghi lễ đang diễn ra ngay bây giờ đại diện cho xuân phân.
Xuân phân rất quan trọng.
Đó là lý do họ xây dựng các đền thờ.
Nó giống như kết nối với cả hành tinh.
Thật vậy, cả khu phức hợp này có vẻ đã được thiết kế như một công cụ
để khám phá và thể hiện sự hài hòa kỳ diệu của vũ trụ.
Động cơ của họ là gì khi tập trung mãnh liệt vào bầu trời?
Và làm thế nào mà họ có được kiến thức thiên văn tiên tiến như thế?
Có phải ta đang chứng kiến
một di sản được truyền lại từ nền văn minh cổ xưa hơn nhiều,
nền văn minh đã để lại dấu vết tri thức tiên tiến của nó khắp châu Mỹ?
KHẢI HUYỀN THỜI CỔ ĐẠI CHÂU MỸ
Chương VI
Trung tâm của Palenque là công trình ấn tượng nhất,
được biết đến như cung điện.
Và trên đó là một cấu trúc độc đáo,
duy nhất trong thế giới Maya: một tòa tháp nhiều tầng.
Các học giả vẫn tranh cãi về mục đích của tháp này.
Điều khó hiểu là phần mái.
Phần mái ta thấy ngày nay là hoàn toàn hiện đại
và có thể do tái tạo không chính xác.
Các bức ảnh khai quật trước đây cho thấy tháp trong tình trạng đổ nát, không mái.
Vậy từ thời cổ đại, nó có mái không?
Thật ra, tháp ban đầu có thể có đài quan sát ở trên cùng,
nó giải thích thứ được tìm thấy bên trong.
Đáng chú ý là bên trong có một căn phòng với các ký hiệu
đại diện cho hành tinh quan trọng nhất với người Maya: Sao Kim.
Các học giả đã xác nhận thông qua văn tự của người Maya
rằng biểu tượng này thực sự đại diện cho hành tinh sáng nhất bầu trời đêm.
Có lẽ nào tòa tháp này được xây dựng đặc biệt để các nhà thiên văn học sử dụng?
Theo trực giác, có cảm giác nó được xây dựng để quan sát bầu trời.
Ta không mong đợi một tòa tháp được thiết kế để quan sát bầu trời
lại có mái che.
Và những ký hiệu Sao Kim bên trong tháp
càng củng cố điều đó.
Nhưng trong tất cả các thiên thể trên bầu trời, tại sao lại là Sao Kim?
Nó có thể liên quan đến một nhân vật thần thoại vô cùng vĩ đại của người Maya.
Các vị thần và nữ thần của vũ trụ học Maya thường có các đặc điểm nhân tính kỳ lạ,
đôi khi dễ mến, đôi khi đáng sợ, đôi khi vô cùng bí ẩn.
Thần Kukulkan từng là một con người,
không chỉ có tất cả những đặc điểm trên,
mà còn được đồng nhất với hành tinh sáng nhất trên bầu trời.
Truyền thuyết kể rằng Kukulkan đã đến sau một trận đại hồng thủy,
đi cùng các tùy tùng.
Ông ấy là một thầy giáo thông thái, người đã dạy về luật pháp,
cách tổ chức một nền văn minh, cách trồng ngô,
cách xây dựng những công trình đá vĩ đại.
Ngay cả sau khi ông rời đi,
Kukulkan tiếp tục được thờ phụng trên bầu trời,
nơi ông hiện thân dưới hình dạng hành tinh mà chúng ta biết ngày nay là Sao Kim.
Trên khắp thế giới Maya,
có những sự thể hiện khác của Kukulkan.
Ở một địa điểm mang tính biểu tượng, ký ức về ông cũng gắn với
khoảnh khắc đầy ý nghĩa của xuân phân.
Tại Chichén Itzá ở Yucatán, ở đền Kukulkan,
nếu ta nhìn vào kim tự tháp đó, những gì ta thường thấy
là cầu thang phía bắc của kim tự tháp với đầu lớn của con rắn ở chân cầu thang
và kiểu lan can trống chạy dọc bên cạnh mà không có gì trên đó,
nhưng vào ngày xuân phân, khi mặt trời bắt đầu lặn,
kim tự tháp được đặt ở vị trí rất hoàn hảo khiến bóng của nó chiếu lên cầu thang
tạo thành hình dạng của thân con rắn,
nên đầu con rắn đột nhiên kết nối với bóng của thân rắn uốn lượn,
và đây là hiện thân của Kukulkan.
Ở các vùng khác nhau của Mexico, ông không chỉ được biết đến là Kukulkan
nhưng có lẽ nổi tiếng nhất là Quetzalcoatl.
Tất cả những cái tên này đều có nghĩa là "rắn lông vũ".
Người ta có thể tưởng tượng Kukulkan là một lữ khách
dùng những tên phù hợp với bất cứ nơi nào ông đến.
Ta đã gặp một nhân vật tương tự ở Peru, nơi ông được gọi là Viracocha.
Ở Lưỡng Hà, ông được biết đến với cái tên Oannes,
và ở Ai Cập, ông là Osiris.
Nhưng những câu chuyện thì giống nhau.
Các nhân vật quyền lực xuất hiện sau trận đại hồng thủy toàn cầu
và ban cho các dân tộc cổ đại những món quà của nền văn minh.
Việc liên kết vị anh hùng tạo nền văn minh của họ với hành tinh Sao Kim
có thể giải thích sự say mê độc đáo của người Maya,
theo dõi chuyển động của Sao Kim trên bầu trời đêm.
Các nghiên cứu của họ về sao Kim rất ấn tượng.
Cứ khoảng 584 ngày một lần,
Sao Kim sẽ mọc lên ở cùng một vị trí.
Người Maya đã ước lượng vô cùng chính xác về chu kỳ quay của Sao Kim,
nó được gọi là chu kỳ giao hội của hành tinh này.
Và họ có thể thực hiện phép tính này
nhờ một trong những thành tựu phi thường nhất của người Maya.
Một thành tựu như công trình đá kỳ diệu của Peru cổ đại
và dược lý học tài tình của Amazon cổ đại,
có thể là một phần của di sản tri thức được truyền lại
bởi một nền văn minh bí ẩn từ thời tiền sử xa xôi.
TIẾN SĨ EDWIN BARNHART NHÀ KHẢO CỔ
Tiến sĩ Edwin Barnhart đã lập bản đồ và nghiên cứu Palenque hơn 25 năm,
là một trong số rất ít người trên thế giới
có thể đọc chữ viết của người Maya cổ đại.
Chúng tôi đọc các ký tự này từ trên xuống dưới theo từng cột đôi,
đọc từ trái qua phải, phải qua trái đến cuối hai cột đầu tiên,
rồi sang cột thứ ba và thứ tư và đọc xuống, đó là thứ tự đọc.
Hệ thống số mà người Maya sử dụng
khi so với hệ thống số mà ta sử dụng ngày nay?
Hệ thống của chúng ta khá giống nhau.
Chúng ta có hệ thập phân cơ số mười.
Anh và tôi, chúng ta có thể viết bất kỳ số nào
gần như đến vô tận chỉ bằng cách sử dụng mười ký tự số.
Ta có số không, số một đến số chín.
Và khi ta đạt đến số mười,
ta đặt số không ở hàng đơn vị và số một ở hàng chục.
Họ sử dụng hệ cơ số 20.
Đó là hệ thống giống như mã Morse với các vạch và chấm,
gồm một ký tự hình vỏ sò đại diện cho số không.
- Chấm nghĩa là một, vạch nghĩa là năm. - Vâng.
Nên khi anh có ba vạch và bốn chấm, đó là số 19.
Họ viết số 20 bằng cách đặt một ký hiệu số không
và sau đó đặt một chấm.
Đây là một hệ thống số theo vị trí,
nó cho phép họ tính toán ở một cấp độ hoàn toàn khác.
Hệ thống của chúng ta tuyệt vời.
Ta có thể tính toán đến vô hạn nhưng cần mười ký hiệu.
Người Maya đã làm điều tương tự chỉ với ba ký hiệu.
Ở khía cạnh đó, hệ thống của họ tinh tế hơn rất nhiều.
Người Maya không chỉ dùng số không
mà còn quen thuộc với hệ thống định vị số
vào thời điểm mà người Hy Lạp và La Mã cổ đại dù có nhiều thành tựu
nhưng chưa hiểu được hai khái niệm này.
Hệ thống của họ tuyệt. Người La Mã đã làm những điều lớn lao,
nhưng hệ thống số của họ rất tệ. Do đó, họ phải làm bàn tính.
Hệ thống số tiên tiến của người Maya không chỉ là cách đếm thông minh.
Với các nhà thiên văn học Maya,
đây là chìa khóa để tính toán và dự đoán chuyển động của các thiên thể
như Sao Kim, mặt trời, mặt trăng, với độ chính xác đáng kinh ngạc.
Và cũng chính kiến thức toán học đó là nền tảng cho phát minh
được cho là ấn tượng nhất của họ.
Thành tích khó hiểu nhất của người Maya cổ đại
là hệ thống đo thời gian cực kỳ chính xác của họ,
được tích hợp vào một trong các bộ lịch phức tạp nhất trong lịch sử nhân loại.
Lịch của người Maya tất nhiên là rất phức tạp.
Anh giải thích nó đơn giản hơn được không? Lịch của người Maya là gì?
Lịch của họ… Anh biết đấy, năm mặt trời có 365 ngày.
Đúng. Được rồi.
Lịch mà họ thực sự quan tâm là 260 ngày,
nhưng sau đó họ có một lịch dài hạn, đó là kiểu đếm thời gian tuyến tính.
Người Maya theo dõi các ngày quan trọng bằng cách kết hợp ba loại lịch,
mỗi loại có mục đích riêng.
Lịch thiêng của họ là một chu kỳ lặp lại gồm 20 nhóm,
mỗi nhóm gồm 13 ngày, tổng cộng là 260 ngày.
Lịch thứ hai theo dõi năm mặt trời,
nhưng được chia thành 18 nhóm, mỗi nhóm 20 ngày,
với năm ngày nữa để thành một năm 365 ngày giống như của chúng ta.
Khi được dùng song song, hai loại lịch này
đặt tên riêng biệt cho mỗi ngày
trong suốt 52 năm, sau đó sẽ bắt đầu lại từ đầu.
Nhưng điều làm cho hệ thống của người Maya thực sự độc đáo là lịch thứ ba của họ,
được gọi là lịch dài hạn, dùng để theo dõi những khoảng thời gian dài hơn nhiều.
Hãy cho tôi biết thêm về lịch dài hạn.
Nó là gì? Nó hoạt động như thế nào?
Mục đích của nó là gì?
Nó là lịch thú vị nhất vì người Maya rất chú ý đến chu kỳ,
nhưng nó là lịch duy nhất của họ mang tính tuyến tính.
Nó có thể đi ngược và xuôi theo thời gian trên một đường thẳng, hướng tới vô tận.
Các ký hiệu của lịch dài hạn không chỉ đo lường sự trôi qua
của năm, thập kỷ hay thế kỷ, mà còn đo lường cả thiên niên kỷ,
với tầm ảnh hưởng sâu rộng đến cả quá khứ và tương lai.
Có phải hầu hết những gì chúng ta đọc được trong văn tự của người Maya hiện nay
đều liên quan đến lịch?
Vâng. Đây là một ví dụ hoàn hảo khi chúng ta xem trang này,
mọi thứ anh thấy với các vạch và chấm và những thứ này,
tất cả đều là thông tin về lịch.
Nhìn chung,
hai phần ba toàn bộ văn tự của người Maya là các ký tự về lịch.
Một giải thích cho sự ám ảnh này là người Maya cổ đại tin rằng
thế giới trải qua các chu kỳ tái tạo và hủy diệt lặp đi lặp lại…
và họ đang sống trong chu kỳ thứ tư,
khá giống với người Hopi cổ đại,
họ cũng tin rằng họ đang sống ở thế giới thứ tư.
Nhưng khác với họ,
người Maya có thể xác định các ngày cụ thể cho các chu kỳ,
tất cả được theo dõi bằng lịch dài hạn.
Cái này nói về điều gì?
Một hình ảnh đẹp,
một trong số ít hình ảnh rất cụ thể nói cho ta biết
ngày bắt đầu của chu kỳ sáng tạo thứ tư.
Nó ghi 13-0-0-0-0.
Và vào ngày kế tiếp, lịch được đặt lại về 0-0-0-0-1.
Vâng. Và chuyển đổi sang hệ thống tính thời gian của chúng ta?
- Năm 3114 trước Công nguyên, 13 tháng 8. - Vâng.
Đó là khởi đầu của thời đại mà chúng ta đang sống.
Vâng. Nhưng câu hỏi là,
tại sao nó bắt đầu vào năm 3114 trước Công nguyên?
Đó là một câu hỏi mà những bộ óc xuất sắc nhất trong một thế kỷ qua
vẫn chưa thể trả lời đầy đủ.
Vâng. Tôi phải nói tôi thấy ngày đó rất thú vị,
vì nhiều nền văn minh cổ đại, nếu chúng ta theo dõi hồ sơ khảo cổ học,
có một khởi đầu phi thường vào khoảng thời gian đó.
GIZA AI CẬP
Ở Ai Cập cổ đại khoảng 3000 năm trước Công nguyên.
Sumer, cũng khoảng thời gian tương tự.
Vâng. Ở châu Á cũng vậy.
Kiểu như thế giới thức tỉnh lúc đó và người Maya đã chọn ngày đó.
Rất thú vị.
Anh nghĩ hệ thống này bắt đầu từ khi nào?
Ta có thể truy tìm nguồn gốc của bộ tính toán tuyệt này từ bao giờ?
Một câu hỏi khó. Tôi đã nghĩ rất nhiều về nó.
Và tôi tin rằng, khi ai đó khắc nó lên đá, nó không phải là lần thử đầu tiên của họ.
Vâng. Và ngày cổ nhất mà anh đã tìm thấy là gì?
Có vài ngày. Có ngày quay ngược lại 33.000 năm trước.
Có ngày khác khác đưa ta trở về
chính xác là năm triệu năm trước.
- Năm triệu năm trước. - Vâng. Và anh có thể làm toán.
Tôi nghĩ rằng mục đích của nó
là khẳng định tính vô tận của thời gian.
Cùng với các mốc thời gian này,
một yếu tố quan trọng trong câu chuyện về bầu trời đêm
cứ xuất hiện trong các văn tự, Sao Kim,
chính hành tinh liên quan đến vị thần của người Maya, Kukulkan.
Sao Kim được tích hợp vào toàn bộ hệ thống lịch của người Maya.
Họ liên tục theo dõi Sao Kim.
Thực ra có 104 nhóm khác nhau gồm năm chu kỳ của Sao Kim
mà họ ghép lại, giúp theo dõi Sao Kim một cách chính xác.
Người Maya say mê với vũ trụ, người Maya say mê với thời gian.
Hai yếu tố này là nền tảng của văn hóa Maya.
Hai sự say mê này cho thấy người Maya đã có và đã ghi nhận
một hiểu biết sâu sắc về lịch sử cổ đại của hành tinh chúng ta.
Họ có thể làm điều mà phần mềm máy tính hiện đại đang làm.
- Vâng. - Sao họ có thể làm được?
Tôi nghĩ họ thuộc nhóm các nhà toán học vĩ đại nhất của thế giới cổ đại.
Họ liên tục tính toán các con số.
Họ thực hiện các phép tính về hàng triệu ngày.
Đáng kinh ngạc.
Nếu họ dùng các mốc thời gian như thế, anh phải tự hỏi,
tại sao họ cần làm điều đó?
- Tôi nghĩ… - Tất cả chỉ là suy đoán.
Khi giới khảo cổ học chúng tôi nhìn nhận lại mình,
về cơ bản, tất cả là suy đoán.
Chúng tôi dựa trên các lý thuyết. Rất ít bằng chứng ở lĩnh vực này.
Tôi có một lý thuyết, và thú thật là, nó cũng chỉ là suy đoán.
Với tôi, lịch của người Maya giống như một cổ vật lạc lõng.
Tôi cảm thấy nó như một di sản mà người Maya đã nhận được
từ một nền văn hóa thực sự cần những con số khổng lồ này,
một nền văn minh đã mất
truyền lại kiến thức về bản chất chu kỳ của thời gian,
mã hóa nó trong thần thoại và truyền thuyết tâm linh,
và hàng nghìn năm sau, kiến thức đó được thể hiện ngoạn mục
trong cơ chế bí ẩn của lịch Maya.
Nhưng mục đích là gì?
Tôi cho rằng câu trả lời liên quan trực tiếp đến quan niệm của người Maya
về sự vô thường của các kỷ nguyên thế giới.
Đôi khi tôi nghĩ về lịch của người Maya như một công cụ tính toán,
không phải tính ngày tận thế, mà tính sự kết thúc của một kỷ nguyên.
Lịch Maya mô tả những chu kỳ hủy diệt và tái tạo thế giới lặp đi lặp lại.
Các kỷ nguyên thế giới cứ thế đến rồi đi.
Không bao giờ đúng khi cho rằng người Maya tin rằng
thế giới sẽ kết thúc vào ngày 21 tháng 12 năm 2012.
Nhưng họ thấy sẽ có một giai đoạn hỗn loạn và thay đổi lớn
diễn ra vào khoảng thời gian của chúng ta.
Chắc chắn là sự kết thúc của một kỷ nguyên được dự đoán trong khoảng thời gian 80 năm
từ khoảng năm 2000 đến 2080, trong khoảng thời gian đó.
Thú vị là, đó chính là những gì ta đang trải qua ngày nay.
Đây là thời kỳ hỗn loạn, không thể đoán trước, thay đổi liên tục.
Liệu dự đoán của lịch Maya về sự kết thúc của kỷ nguyên hiện tại có chính xác?
Có lẽ ta nên ngước nhìn lên bầu trời,
theo dõi các sao và hành tinh như họ đã làm,
để đề phòng một khải huyền thay đổi thế giới khác đang đến.
Nhưng sự quan tâm của người Maya đến bầu trời
không chỉ dừng lại ở dự đoán tương lai.
Có bằng chứng ở ngay đây, ở Palenque, mà Tiến sĩ Barnhart muốn cho tôi xem.
Từ góc nhìn này, có một vị trí hoàn hảo để anh có thể thấy đường chân trời.
Ở rìa phía tây nam của quảng trường đối diện với Đền Mặt Trời,
Tiến sĩ Barnhart đang dẫn tôi đến một công trình uy nghi khác
được gọi là Đền Thập Tự Lá.
Công trình này có từ khoảng năm 692 sau Công nguyên.
Bên trong, trên bức tường phía sau, một phù điêu chạm khắc kỳ lạ
đang đợi chúng tôi.
Các học giả hiện nay tin rằng nó đề cập đến bí ẩn lớn của tôn giáo Maya.
Bí ẩn về điều gì xảy ra với chúng ta sau khi chết.
Chúng ta đang đứng trước một bức phù điêu phi thường,
khá khó để tôi có thể giải thích nó.
Anh nghĩ gì về nó. Nó nói về điều gì?
Chà, rõ ràng là nó rất phức tạp.
Các biểu tượng có ở khắp nơi trên đó.
Đây là cây thánh giá lá vì nó có những lá cây mọc ra từ đó.
Chúng ta cũng có hai nhân vật ở hai bên.
Bức phù điêu cho thấy Pakal Đại đế đã khuất ở bên phải,
người sáng lập và cai trị đầu tiên của Palenque,
mắt ông ấy nhắm lại và mặc trang phục tang lễ,
Ở bên trái được cho là con trai và người kế vị ông ấy, Kan Bahlam.
Đây là khuôn mặt của Kan Bahlam.
Chân dung ông ở khắp nơi trong thành phố. Ta biết chính xác đó là ông.
- Vâng. - Ta nhận ra ông.
- Nhưng Kan Bahlam cao lớn và vạm vỡ. - Vâng.
Tôi nghĩ về ông ấy.
Ta có lịch sử phong phú về cuộc đời ông ấy.
Ta biết rằng cha của ông ấy là vị vua nổi tiếng nhất của thành phố này.
Và khi mới sáu tuổi, ông ấy đã được chỉ định là người thừa kế
Nhưng cha ông ấy đã sống đến 80 tuổi,
nên ông ấy đã phải chờ đến năm 48 tuổi mới trở thành vua.
Và tôi nghĩ ông ấy được đào tạo rất kỹ lưỡng về toán học, kiến trúc,
thiên văn học, tôn giáo, thần thoại.
Nhóm ba ngôi đền vĩ đại này là tác phẩm để đời của ông ấy.
Ông ấy có lẽ đã lên kế hoạch cho việc này trong 30 năm cuộc đời mình.
Cuối cùng, ông ấy đã xây dựng được nó.
Và đây là đỉnh cao của thành tựu khoa học Maya,
với những yếu tố số học, toán học và thiên văn học.
Thông điệp của bức phù điêu là những hành động và nghi lễ của người con
là rất quan trọng nếu người cha muốn chiến thắng
trong hành trình sang thế giới bên kia.
Ngăn cách họ là một biểu tượng có ý nghĩa lớn lao.
Đây là cây thế giới của chúng ta.
Ở giữa có khuôn mặt của thần mặt trời.
Nhưng cây này cũng là con đường nối thế giới này với thế giới bên kia.
Trong một số bối cảnh, nó chính là Dải Ngân hà.
Dải Ngân hà có vai trò
như con đường của các linh hồn? Hành trình sang thế giới bên kia?
Vâng. Những gì mà hai nhân vật này đang tương tác chính là con đường
nối giữa thế giới này và thế giới bên kia.
Khái niệm về sự bay lên thiên đường, đến Dải Ngân hà,
và một cuộc hành trình sau khi chết là rất mạnh mẽ trong văn hóa Maya.
Điều đáng chú ý là khái niệm này phổ biến như thế nào.
Biểu tượng Dải Ngân hà như một con đường của các linh hồn
không chỉ được tìm thấy ở văn hóa Maya,
mà còn ở nhiều nền văn hóa khác ở Bắc Mỹ.
Hoàn toàn chính xác. Đó là một trong các ý tưởng phổ quát ở châu Mỹ.
Đúng như vậy.
Từ mũi Chile đến tận Alaska,
tư tưởng bản địa cho rằng Dải Ngân hà là con đường của các linh hồn
từ thế giới này sang thế giới khác. Người chết đi theo con đường này,
và các pháp sư có quyền năng đi trên đó.
Nhưng điều thú vị là ý tưởng này xuất hiện trong mọi nền văn hóa
mà ta có thể tìm thấy thông tin về Dải Ngân hà.
BANG ACRE BRAZIL
Nó làm tôi nhớ đến cách người Aparinã ở Brazil coi các họa tiết địa lý ở Amazon
như những cánh cổng thiêng liêng sang thế giới bên kia.
Ở vùng Amazon, niềm tin này vẫn rất mạnh mẽ.
Ở thế giới Maya, nó vẫn rất mạnh mẽ.
Vâng. Kiểu một tổ tiên chung xa xôi nào đó đã truyền lại ý tưởng này.
Tôi tin như vậy.
Tôi nghĩ rằng các ý tưởng cốt lõi này đã được truyền lại
từ những người đầu tiên đến đây.
Đó là lý do ta tìm thấy chúng trong rất nhiều nền văn hóa,
dù các nền văn hóa này, ví dụ ở nam Chile và cực bắc của Bắc Mỹ,
không có liên lạc với nhau.
Họ vẫn thể hiện cùng một ý tưởng vì đó là di sản chung.
Chính xác. Tôi nghĩ không chỉ có Dải Ngân hà.
Tôi nghĩ rằng còn có một số nguyên tắc cốt lõi khác nữa.
Một trong số đó là người Maya rất yêu thích các khái niệm
về thuật pháp sư và sự biến hình.
Vâng.
Không còn nghi ngờ gì nữa, văn hóa Maya đậm chất thuật pháp sư.
Tôi tin rằng khái niệm về hành trình của linh hồn sau khi chết
bắt nguồn từ các trải nghiệm thuật pháp sư.
Có phải ngẫu nhiên mà nhiều văn hóa bản địa khác ở châu Mỹ,
và thậm chí nhiều nền văn hóa cổ đại trên toàn thế giới,
lại bảo tồn một tầm nhìn gần như giống hệt về hành trình của linh hồn sau khi chết?
Hay ta đang đối diện một kết nối sâu xa,
một hệ thống niềm tin mạnh mẽ và lan tỏa,
được nhiều nền văn minh sau này thừa hưởng
từ một nền văn minh đã mất ở thời tiền sử?
Anh đã chia sẻ những kiến thức rất thú vị.
Và khi chúng ta thấy các ví dụ khảo cổ về kiến thức bầu trời và các vì sao…
KEANU REEVES DIỄN VIÊN
…khi chúng ta nhìn lại nó, tôi cảm thấy nó cổ xưa hơn chúng ta nghĩ.
Đúng thế.
Và anh kết nối ý tưởng này với quan điểm của thuật pháp sư.
Vâng. Tất cả nền văn hóa pháp sư rất quan tâm đến các ngôi sao.
Nhưng đến một lúc, sự quan tâm các vì sao có thể trở thành tôn giáo.
Anh có thể nói thêm về điều đó không?
Thuật pháp sư là một hệ thống để khám phá bí ẩn của cái chết.
Điều gì sẽ đến với ta khi ta chết?
Quan niệm rằng linh hồn rời khỏi cơ thể và bay lên thiên đường.
Nó là về hành trình của linh hồn sau khi chết.
Dường như trong các câu chuyện và hành trình của chúng ta,
khi ta trưởng thành, có một sự thật về cái chết.
Nó là sự kết thúc.
Vâng. Nó là cốt lõi của mọi thứ.
Nó là chủ đề u ám để thảo luận nhưng nó là nền tảng cho tất cả con người.
Tất cả phải đối mặt với nó.
Theo truyền thuyết, nó được mô tả là động lực cho các hành động của chúng ta.
Đúng thế.
Tôi sẽ chết, nên tôi sẽ làm gì đó.
Vâng. Nó chính là giáo lý của các pháp sư,
rằng chúng ta nên tận dụng tốt cơ hội của cuộc sống này.
Vâng. Tôi nghĩ đó là thử thách trước mắt chúng ta.
Vì ý tưởng đó được tìm thấy khắp nơi trên thế giới,
đặc biệt là việc bay lên Dải Ngân hà.
Tôi không nghĩ đó chỉ là sự ngẫu nhiên.
Tôi nghĩ điều đó đã được truyền lại từ một nền văn hóa tổ tiên.
Vâng.
Nhưng nó đã được truyền lại khi nào?
Ta có thể truy ngược lại đến đâu với truyền thống thuật pháp sư này,
về việc đo và theo dõi các thiên thể trên bầu trời?
Câu trả lời có thể nằm ở một trong những nơi đầu tiên tôi đã đến
trong hành trình khắp đi châu Mỹ của tôi,
sâu trong rừng nhiệt đới Amazon, tại di tích cổ ở Serra Do Paituna.
Đá đã được sử dụng như một tấm vải cho nghệ thuật phi thường,
và bản thân nghệ thuật đó cần được giải mã. Nó cần được hiểu rõ hơn.
Trong nỗ lực để tìm hiểu nó, nhà khảo cổ học, Tiến sĩ Christopher Davis
đã bị cuốn hút bởi hình vẽ lưới nổi bật, đầy các biểu tượng này.
Hãy cho tôi biết về những gì ta đang thấy ở đây và anh nghĩ gì về nó.
Anh có phân tích gì về nó?
Đây là hình đơn lẻ lớn nhất được vẽ tại địa điểm này.
- Tổng cộng có 49 ô. - Vâng.
Một trong các khó khăn đầu tiên là cố gắng xác định nên nhìn nó
từ trái sang phải hay từ phải sang trái?
Các họa sĩ cổ đại có vẻ đã để lại một gợi ý.
Ở đây, anh thấy hình ảnh con rắn này.
Thật hấp dẫn. Vậy là có hình ảnh một con rắn ở đó.
Ở ngay đây, màu vàng.
Hình con rắn như đang chỉ cho chúng ta cách đọc nó.
Chính xác. Mẫu hình hiện ra với tôi
là khi lưới này được đọc theo một đường cong hình sin,
bắt đầu từ dưới cùng.
Theo mô hình sin, các ô được đọc lên một cột, rồi xuống cột tiếp theo,
rồi lại lên, giống như con rắn đó.
Nhưng để làm gì?
Nhìn về phía tây, Tiến sĩ Davis nhận thấy
một khe hở tự nhiên trên cột đá gần đó.
Nếu anh đứng ngay phía trước, ở phía sau bên phải của anh
có một cửa sổ đá mà khi mặt trời di chuyển qua và lặn,
cuối cùng nó sẽ giao với cửa sổ đá đó.
Nên tôi tin rằng có thể họ đếm số lần mặt trời đi qua.
Tiến sĩ Davis gọi đây là bảng đếm chuyển động của mặt trời lúc hoàng hôn,
cách thông minh để ghi lại chuyển động của mặt trời theo thời gian,
đã được tạo ra từ hơn 13.000 năm trước trong Kỷ Băng hà cuối cùng.
13.200 NĂM TRƯỚC
Nhưng nó hoạt động như nào?
Tôi thấy các dấu X, thấy các đường thẳng đơn lẻ.
Những dấu X này được nhóm lại với nhau.
Nếu anh đọc lên và xuống theo hướng này,
cuối cùng anh sẽ thấy tất cả đường thẳng đơn lẻ kết hợp với nhau,
rồi anh quay lại với các dấu X.
Tôi nghĩ các đường thẳng đứng đơn lẻ này là các ô tương ứng bắt ánh sáng mặt trời.
Và thời điểm đó là vào khoảng đông chí.
Quá thông minh! Thật đáng kinh ngạc.
Không chỉ có lưới này.
Tiến sĩ Davis tin rằng
gần như tất cả nghệ thuật tiền sử ở đây đều theo dõi mặt trời.
Có rất nhiều vòng tròn đồng tâm và những hình ảnh khác
có vẻ thể hiện mặt trời.
Chúng được sắp xếp đặc biệt để nhấn mạnh thời điểm đông chí và hạ chí.
Nhiều hình khác, đối diện đúng phía tây, đánh dấu các điểm phân.
Một lần nữa, điều này cho thấy sự tập trung gần như ám ảnh
vào các khoảnh khắc quan trọng của năm dương lịch.
Vâng, chính xác.
Những gì ta có ở đây có thể là bằng chứng sớm nhất được tìm thấy
ở bất cứ nơi nào ở châu Mỹ
về việc con người ghi chép các sự kiện thiên văn.
Theo một cách nào đó, toàn bộ thứ này như một cỗ máy khổng lồ
để theo dõi dòng chảy của thời gian?
Tôi tin là vậy. Nó như cuốn lịch vạn niên được viết bằng hình ảnh.
Điều này thể hiện tư duy khoa học của chính các nghệ sĩ,
như thể họ đang quan sát các hiện tượng và khoảnh khắc cụ thể trên bầu trời
và dần nắm bắt được khoa học về thời gian,
từ đó có thể dự đoán những gì sẽ xảy ra
vào các thời điểm cụ thể trong tương lai.
Với họ, nó là một kiểu dự án khoa học?
Hoàn toàn chính xác.
Bản thân nghệ thuật này trông rất giống với thuật pháp sư,
ấn tượng cá nhân của tôi. Các pháp sư tham gia vào việc này?
Có thể.
Họ đảm nhiệm nhiều vai trò khác nhau, nhà khoa học, bác sĩ, đủ loại.
Họ thường mang theo tri thức thiêng liêng, như chuyển động của các ngôi sao.
Anh có thấy điều đó lan rộng khắp châu Mỹ không?
Có. Kiến thức sử dụng thiên văn học theo cách này được tìm thấy khắp châu Mỹ.
Người Maya…
và các nền văn hóa khác dường như đang dùng cách này.
Vùng Tây Nam Hoa Kỳ có những thủ lĩnh theo dõi mặt trời.
Vì vậy, tất cả tri thức này dường như bắt nguồn từ thời xa xưa,
từ một sự hiểu biết sâu sắc đã lan rộng khắp phần lớn châu Mỹ.
Sự ám ảnh với bầu trời này chỉ là một trong nhiều chủ đề lặp đi lặp lại
mà tôi đã gặp đi gặp lại ở khắp châu Mỹ.
Các ý tưởng này đóng vai trò trung tâm trong hành trình 30 năm của tôi
để tìm kiếm một chương bị lãng quên trong lịch sử nhân loại.
Những ý tưởng này đến từ đâu?
Đối với tôi, đây là những dấu hiệu của một nguồn gốc chung xa xưa,
rằng những ý tưởng này đã thẩm thấu qua nhiều nền văn hóa khác nhau,
nhưng vẫn giữ được tính nguyên bản tương đối.
Trừ khi đó là một sự trùng hợp phi thường, khó tin,
chúng ta đang nhìn vào một di sản được truyền lại từ thời cổ đại xa xưa nhất
được nhiều nền văn hóa khác nhau ở khắp châu Mỹ bảo tồn và phát triển.
Có lẽ đó là di sản của một dân tộc đi biển
có khả năng vượt đại dương rộng lớn như Thái Bình Dương
hàng ngàn năm trước khi các học giả chấp nhận
các cuộc hải trình như vậy là khả thi.
Một nền văn hóa hiểu rõ cách khai thác sức mạnh của thực vật
để tạo ra các tầm nhìn mở rộng trí óc
về các họa tiết hình học và gặp gỡ các sinh vật huyền ảo.
Những tầm nhìn đó quan trọng đến mức trở thành nền tảng cho nghệ thuật của họ.
Và một nền văn hóa chia sẻ kiến thức
về cách tạo ra các công trình tiên tiến,
dù được làm bằng đá
hay từ chính cơ thể của đất mẹ.
Các công trình có ý nghĩa tâm linh lớn lao được thiết kế để kết nối đất với trời,
tôn vinh hành trình của linh hồn sang thế giới bên kia.
Thực tế, tôi sẽ cho rằng các mô-típ tôn giáo và tâm linh chung
được tìm thấy khắp thế giới
là bằng chứng thuộc loại tốt nhất về nền văn minh tiền sử bị lãng quên
mà chúng ta đang khám phá.
Chúa ơi. Ta đang thách thức mọi hiểu lầm thời thơ ấu
về câu chuyện của thế giới này.
Câu chuyện về sự hiện diện của con người ở châu Mỹ đang thay đổi
và khoa học có công lớn lao.
Chính khoa học khảo cổ đang hé lộ những thông tin mới này.
Ý của tôi là các quan niệm cũ đang dần bị thay thế.
Rõ ràng là mọi thứ càng ngày càng có nguồn gốc xa xưa hơn.
Bằng chứng mới nào sẽ xuất hiện tiếp theo?