Για όσους δεν με ξέρουν,
είμαι ο Γκράχαμ Χάνκοκ.
Ερευνώ την πιθανότητα ύπαρξης ενός χαμένου πολιτισμού στην προϊστορία
πάνω από 30 χρόνια τώρα.
Οι αρχαιολόγοι λένε πως αν υπήρχε χαμένος πολιτισμός,
θα τον είχαν ήδη βρει.
Εγώ διαφωνώ βαθύτατα μ' αυτό.
Και τώρα συνεχίζω την αναζήτηση
σε ένα μέρος που προσπερνούν οι ιστορικοί της προέλευσης του ανθρώπου…
Οι παλαιότερες χρονολογίες που έχουμε ήταν κάπου 13.200 χρόνια πριν.
…εξερευνώντας κάποια από τα πιο ενδιαφέροντα αρχαία θαύματα…
Υπάρχει η αριθμολογία, τα μαθηματικά, η αστρονομία.
Αυτό θα μπορούσε να θεωρηθεί μια χαμένη τεχνολογία.
…και κάνοντας νέες ανακαλύψεις.
Είναι αδύνατον.
Είναι αδύνατον!
Παιδί, πίστευα πάντα ότι το χρονοδιάγραμμα ήταν…
εκτός.
Πάντα με μια ριζοσπαστική νέα πρόταση στο μυαλό.
Μήπως το κλειδί για την ανακάλυψη ενός χαμένου πολιτισμού κρύβεται εδώ,
στην Αμερική;
ΑΡΧΑΙΑ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ Η ΑΜΕΡΙΚΗ
Η αναζήτηση της προέλευσής μας
και η αναζήτηση της προέλευσης του πολιτισμού
είναι θεμελιώδεις γι' αυτό που σημαίνει να είσαι άνθρωπος.
Αλλά το έχουμε στη φύση μας.
Αν είμαστε πεπεισμένοι ότι κάτι δεν υπάρχει,
δεν το ψάχνουμε.
Η αναζήτηση αυτής της προέλευσης με οδήγησε εδώ,
σε ένα από τα πιο καθηλωτικά μέρη της Β. Αμερικής.
Το Γουάιτ Σαντς.
ΓΟΥΑΪΤ ΣΑΝΤΣ ΝΕΟ ΜΕΞΙΚΟ
Είναι μια γη απέριττης ομορφιάς και μυστηρίου,
που κρύβει χιλιάδες χρόνια ένα μυστικό.
Ένα μυστικό που τώρα αποκαλύφθηκε
και μας αναγκάζει να ξαναγράψουμε την προϊστορία της Αμερικής.
Ως τη δεκαετία του '90 μαθαίναμε ότι στην καρδιά της Εποχής των Παγετώνων
οι άνθρωποι μετανάστευσαν από τη Β. Ασία στην Αλάσκα
μέσω της Βερίγγειας γέφυρας,
και κάπου 13.500 χρόνια πριν,
πήγαν νότια μέσω ενός ανοιχτού διαδρόμου πριν διασκορπιστούν σε όλη την Αμερική.
ΒΟΡΕΙΟΣ ΕΙΡΗΝΙΚΟΣ ΩΚΕΑΝΟΣ
Ένα σενάριο στο οποίο προσκολληθήκαμε τόσον καιρό
που ελάχιστοι αρχαιολόγοι έψαξαν για ίχνη τυχόν προηγούμενης μετανάστευσης.
Για πάρα πολύ καιρό υπήρχε η πεποίθηση
ότι δεν υπήρχαν τεκμήρια παρουσίας ανθρώπων
παλαιότερα των 13.500 ετών.
Τελικά, αυτή η ιδέα ήταν λανθασμένη. Πολύ λανθασμένη.
Ο διαχειριστής πόρων του πάρκου Γουάιτ Σαντς, Ντέιβιντ Μπούστος,
έπιασε δουλειά εδώ το 2005
για να μοιραστεί το πάθος του
για την παρθένα έρημο και την άγρια ζωή της.
Αλλά σύντομα βρήκε στον δρόμο του κάτι άλλο,
κάτι που στην αρχή φαινόταν τρελό.
Κάπου το 2006 άκουσα μια ιστορία για ίχνη ποδιών Μεγαλοπόδαρου.
Ένας κυνηγός άγριων ζώων είχε βρει κάτι φοβερά ίχνη.
Είπε πως είχαν μήκος 55 εκατοστά και πλάτος 20.
-Ναι. -Μεγαλοπόδαρος ήταν, τι άλλο;
Του την είπαν. "Δεν υπάρχει Μεγαλοπόδαρος".
-Αλλά εγώ σκεφτόμουν "Τα έχω δει αυτά". -Ναι.
Κι έτσι βγήκαμε έξω, κι όταν σκουπίσαμε τα αποτυπώματα,
φάνηκαν κάτι απίστευτα σημάδια από νύχια.
Εννοείται πως δεν ήταν Μεγαλοπόδαρος.
Αυτό που βρήκε ήταν ίχνη γιγάντιου βραδύποδα.
-Αυτό ήταν, τελικά. -Γιγάντιοι βραδύποδες.
Κατάλαβαν ότι τα αποτυπώματα ήταν πολύ παλιά.
Οι γιγάντιοι βραδύποδες εξαφανίστηκαν περίπου πριν από 11.500 χρόνια.
Τότε ο Ντέιβιντ και οι συνάδελφοί του βρήκαν ακόμα μεγαλύτερα ίχνη από μαμούθ,
που επίσης εξαφανίστηκαν.
Το βήμα και η δρασκελιά τους φτάνουν ως και τα 4 μέτρα. Απίστευτο.
Λίγο πιο πέρα θα βρεις τη γιγάντια καμήλα, την αμερικανική.
Καμιά φορά και ανταρόλυκους.
Όλα αυτά τα ίχνη ανήκουν σε μεγαπανίδα,
γιγάντια θηλαστικά που εξαφανίστηκαν στα τέλη της Εποχής των Παγετώνων.
Πολλά είναι απλώς πατημένη άμμος,
που την έθαψαν και την προστάτεψαν στρώματα ιζήματος επί χιλιετίες,
ώσπου η διάβρωση τα έφερε ξανά στην επιφάνεια.
Ανάμεσα στα αρχαία ίχνη μαμούθ,
ο Ντέιβιντ εντόπισε κι άλλα ενδιαφέροντα αποτυπώματα,
και με τους συναδέλφους του αποφάσισαν να τα εξετάσουν.
Όταν σκουπίσαμε αυτά τα άλλα ίχνη,
είδαμε ολοκάθαρα αποτυπώματα δακτύλων και φτέρνας.
-Πατημασιές ανθρώπων; -Ανθρώπων.
Ίδιας ηλικίας με τη μεγαπανίδα, απ' ό,τι φάνηκε.
Ήταν εκπληκτικό.
-Απίστευτο. -Ναι.
Αυτά τα απολιθωμένα αποτυπώματα πρέπει να έγιναν
την εποχή των μαμούθ και των γιγάντιων βραδυπόδων.
Τουλάχιστον 11.500 χρόνια πριν.
Και υπάρχουν χιλιάδες τέτοια.
Υπάρχει κάτι οικείο και ιδιαίτερο στο Γουάιτ Σαντς. Δεν είναι εργαλεία.
Δεν είναι ένα σπασμένο μηριαίο οστό κάποιου σφαγμένου θηράματος.
Είναι ανθρώπινα αποτυπώματα. Είμαστε εμείς.
Βλέπουμε την ανθρώπινη παρουσία από πολύ κοντά και πολύ άμεσα
σ' αυτά τα ίχνη.
Αλλά πότε ακριβώς τα άφησαν εδώ;
Τι ηλικίας είναι αυτά τα αποτυπώματα;
Δεν υπάρχει τεχνολογία που να τα χρονολογεί απευθείας.
Έτσι, η Υπηρεσία Εθνικών Πάρκων συνεργάστηκε με τη Γεωλογική Υπηρεσία
για να ψάξει κι άλλα τεκμήρια.
Και χτύπησαν φλέβα χρυσού.
Στρώσεις επί στρώσεων αποτυπώματα ζώων και ανθρώπων
από το βαθύ παρελθόν.
Θαμμένοι μαζί τους ήταν σπόροι υδρόβιων φυτών,
που μπορούσαν να χρονολογηθούν με άνθρακα.
Και τα αποτελέσματα ήταν εκπληκτικά.
Ξέρουμε ότι τα ίχνη βρίσκονται εδώ χιλιάδες χρόνια,
τουλάχιστον 23.000 με 21.000 χρόνια.
Η ανακάλυψη ανθρώπινων αποτυπωμάτων στο Γουάιτ Σαντς είναι ένα τεράστιο βήμα
για την κατανόηση της εποίκισης της Αμερικής.
Βλέπουμε εντελώς αδιαμφισβήτητα αποδεικτικά στοιχεία
ότι ζούσαν άνθρωποι στο Νέο Μεξικό την Εποχή των Παγετώνων,
ως και 23.000 χρόνια πριν.
Αυτό δείχνει ότι πολύ προτού μπορέσουν να εξαπλωθούν νότια μέσω του διαδρόμου,
οι άνθρωποι βρίσκονταν ήδη εδώ.
Αυτό αλλάζει την ιστορία της Αμερικής και την ιστορία του κόσμου.
Είναι ανθρώπινα πλάσματα όπως εμείς,
αλλά πλάσματα κρυμμένα πίσω από το πέπλο του χρόνου.
Και τώρα καθήκον μας είναι να σηκώσουμε αυτό το πέπλο
και να αποκαταστήσουμε τη σχέση
με τους προγόνους μας και το μακρινό παρελθόν.
Τα ίχνη έχουν ιδιαίτερο νόημα και σημασία
για τις κοινότητες αυτοχθόνων της περιοχής.
Η Κιμ Πασκουάλ-Τσάρλι από το χωριό Άκομα
μίλησε με την ομάδα για την πρωτοφανή ανακάλυψη.
Πες μου για τη σχέση του Άκομα με τη γη.
Πόσον καιρό είναι εδώ ο λαός σου;
Υπάρχουν μύθοι και παραδόσεις για την καταγωγή του;
Ναι. Η ιστορία της καταγωγής μας ξεκίνησε κάπου στα βόρεια.
Και βάσει της ιστορίας της αποδημίας μας που πέρασε από γενιά σε γενιά,
εγκατασταθήκαμε εδώ κι εκεί όταν ήρθαμε.
Ο λαός μου έμεινε εδώ.
Μείναμε στα νοτιοδυτικά για πολύ καιρό.
Ναι.
Για την Κιμ και τον λαό της
τα ίχνη αυτά δεν είναι απλώς αρχαιολογικά ευρήματα.
Οι πρόγονοί σου άφησαν τα ίχνη τους.
-Συμμετείχες κι εσύ στην εύρεση κάποιων; -Ναι!
Αδύνατο να το περιγράψω.
Καταφέραμε να δούμε πού περπάτησαν οι πρόγονοί μας κάποτε στη Γη.
Και το να αγγίζω με τα χέρια μου τις μικρές πατημασιές παιδιών…
ξέρεις… είναι πολύ συγκινητικό.
-Ξέρεις… -Ναι.
Συγγνώμη, Γκράχαμ, απλώς…
Κάποιες φορές θες να κλάψεις.
-Σίγουρα. -Ξέρεις.
Μόλις όμως εκτεθούν τα αποτυπώματα,
η ίδια διάβρωση που τα αποκάλυψε
σιγά σιγά θα αρχίσει να τα σβήνει.
Τα ίχνη που μαρτυρούν την παρουσία του λαού σου από παλιά
είναι εύθραυστα. Εύκολα μπορούν να χαθούν.
Ξέρεις, μπορεί σε 50 χρόνια από σήμερα,
η επόμενη γενιά να μην μπορεί να δει τα αποτυπώματα.
-Ναι. -Αλλά οι ιστορίες θα μείνουν.
Οι ιστορίες μας θα μείνουν.
Αλλά η στέρφα γη γεννά ένα ερώτημα.
Γιατί ήρθαν εδώ όλοι αυτοί οι άνθρωποι και τα ζώα;
Θυμηθείτε, η Β. Αμερική ήταν αλλιώς την Εποχή των Παγετώνων.
Το βόρειο μισό της ηπείρου ήταν θαμμένο στον πάγο.
Κι αυτό το σημείο του Νέου Μεξικού ήταν πολύ διαφορετικό.
Εκ πρώτης όψεως, αυτή η αχανής, ανοιχτή έρημος
με θάμνους και θίνες σμιλεμένες από τον άνεμο
φαίνεται αδυσώπητη και απόκοσμη.
Αλλά αν κοιτάξουμε πίσω, στο απόγειο της Εποχής των Παγετώνων,
οι συνθήκες εδώ ήταν πολύ διαφορετικές.
Η λεκάνη Τουλαρόσα περιείχε έναν τεράστιο όγκο γλυκού νερού, τη λίμνη Οτέρο,
που περιστοιχιζόταν από βλάστηση.
Αρχαία μαμούθ, γιγάντιοι βραδύποδες και καμήλες έρχονταν εδώ
για να χορτάσουν με πόες και δέντρα.
Κι όπως ξέρουμε πια, οι άνθρωποι ακολούθησαν.
Ο καθορισμός της ηλικίας των ιχνών ήταν σύνθετο επιστημονικό πρόβλημα.
Ο Ντέιβιντ και ομάδα ειδικών συνέλεγαν τεκμήρια πάνω από δέκα χρόνια.
Αλλά το 2021, όταν δημοσίευσαν τα ευρήματά τους στο περιοδικό Science,
οι αντιδράσεις δεν ήταν πάντα ευνοϊκές.
Νομίζω πως καθετί μοναδικό και ασυνήθιστο
χρειάζεται επιστημονική υποστήριξη.
Η ραδιοχρονολόγηση των σπόρων αμφισβητήθηκε.
Αλλά η ομάδα επιβεβαίωσε τα αποτελέσματα με άλλα δείγματα γύρης και ιζημάτων
και αποστόμωσε τους επικριτές.
Υπάρχει ακόμα αντιπαράθεση για τα 23.000 χρόνια;
Μέχρι να φτιαχτεί χρονομηχανή, πάντα θα υπάρχει.
Αλλά πέρα από τις χρονολογήσεις,
αν κοιτάξεις, και πάλι βλέπεις ένα αποτύπωμα από μαμούθ
ένα, ενάμιση μέτρο μεγαλύτερο από τα ανθρώπινα.
Κι από κάτω υπάρχουν κι άλλα,
άρα μεγαπανίδα και άνθρωποι συνυπήρξαν σ' αυτόν τον ορίζοντα επί χιλιετίες.
Η ανακάλυψη του Γουάιτ Σαντς βοηθά να λυθεί
ένα από τα πιο περίεργα προϊστορικά μυστήρια.
Η ξαφνική εξαφάνιση της μεγαπανίδας της Εποχής των Παγετώνων στην Αμερική
πριν από 13.000-11.000 χρόνια.
Οι αρχαιολόγοι θεώρησαν ότι οι άνθρωποι κυνήγησαν όλα τα είδη μεγαπανίδας
και τα έσφαξαν.
Δεν ξέρω ομάδα κυνηγών-συλλεκτών
που να εξολόθρευσε εκούσια την τροφή του.
Η ιδέα ότι ευθύνονται οι άνθρωποι για την εξαφάνιση της μεγαπανίδας
μου φαινόταν πάντα μάλλον αλλόκοτη.
Τα ίχνη εδώ αποδεικνύουν ότι άνθρωποι και ζώα συνέπεσαν χρονικά
για τουλάχιστον 10.000 χρόνια πριν από την εξαφάνιση.
Πιστεύω ότι πολύ καλύτερη εξήγηση
για την εξαφάνιση της μεγαπανίδας
είναι ο παγκόσμιος κατακλυσμός που συνέβη περίπου πριν από 12.800-12.900 χρόνια,
η Νεότερη Δρυάς.
Είχαμε ξαφνική βουτιά της θερμοκρασίας,
ξαφνική άνοδο της στάθμης της θάλασσας,
και ο κόσμος έγινε πολύ γρήγορα ένα μέρος όπου πολύ δύσκολα επιβίωνες.
Είναι μια εποχή που αποκαλούμε αρχαία αποκάλυψη.
Η Βόρεια Αμερική επλήγη περισσότερο,
κάτι που εξηγεί τόσο την εξαφάνιση της μεγαπανίδας της
όσο και τα μεγάλα κενά στην ανθρώπινη ιστορία εδώ.
Θα πρέπει να αλλάξουμε τελείως την ιστορία της εποίκισης της ηπείρου
βάσει των νέων στοιχείων.
Οι αρχαιολόγοι ανοίγουν μάτια και μυαλό
στην πιθανότητα πολύ παλαιότερης ανθρώπινης παρουσίας.
Αυτά που μαθαίνουμε είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου.
Στα νοτιοδυτικά, όσο ψάχνουμε,
τόσο θα βρίσκουμε τοποθεσίες παλιές όσο και το Γουάιτ Σαντς.
Ανοίξατε λοιπόν μια πόρτα στο παρελθόν
-που δεν πέρασε ποτέ κανείς; -Ναι.
Οι αλλαγές παραδείγματος δεν συμβαίνουν αμέσως.
Μόνο η συσσώρευση στοιχείων απαξιώνει το παλιό παράδειγμα
και ανοίγει τα μάτια σε νέες πιθανότητες.
Αυτό βλέπουμε τώρα στην Αμερική.
Οι ανακαλύψεις εδώ στο Γουάιτ Σαντς είναι μέρος μιας μεγαλύτερης ιστορίας,
μιας παγκόσμιας ιστορίας που ερευνώ πάνω από 30 χρόνια.
Για να καθαρίσει η ομίχλη της αμνησίας που περιβάλλει το μακρινό παρελθόν μας,
πρέπει να κοιτάξουμε πολύ βαθύτερα και πολύ πιο πίσω από ποτέ,
εδώ στην Αμερική,
όπου το χρονοδιάγραμμα της προϊστορίας κινείται προς τα πίσω με κάθε ανακάλυψη.
Νέες ανακαλύψεις
που δεν τις παρακολουθούν μόνο οι αρχαιολόγοι.
Λοιπόν, Κιάνου.
Γκράχαμ.
Ας μιλήσουμε για το παρελθόν.
Γιατί έχει σημασία το παρελθόν για σένα;
Βασικά, ξέρεις.
Θυμάμαι, όταν ήμουν μικρός είχα περιέργεια.
Και καθώς μεγάλωνα,
σιγά σιγά έφτασα στη βασική ερώτηση.
"Ποιοι είμαστε;"
Ναι. Κι εμένα, δικό μου κίνητρο στην έρευνα που κάνω πάνω από 30 χρόνια
είναι η προσπάθεια επιστροφής σε μια πηγή.
Τι πηγή;
Την πηγή του ποιοι είμαστε.
-Και το χρονοδιάγραμμα… -Αυτό είναι λάθος.
Γι' αυτό θεωρώ τόσο σημαντικά τα αποτυπώματα στο Γουάιτ Σαντς.
Νιώθω ότι τα 23.000 χρόνια είναι μόνο η αρχή.
Θα γυρίσουμε πολύ πιο πίσω.
Ναι, κι εγώ το ίδιο νιώθω.
Και είμαστε έτοιμοι να ξαναβρούμε μεγάλο μέρος του χαμένου παρελθόντος μας.
Και κατά μία έννοια, η Αμερική είναι ο τόπος όπου εκτυλίσσεται η ιστορία.
Αυτή είναι συναρπαστική ιδέα.
Νομίζω ότι αποστολή σου, Γκράχαμ,
είναι να διδάξεις και ίσως να φέρεις τη γνώση.
Το θέμα με την αμερικανική ήπειρο είναι
ότι έχουμε ξεχάσει μεγάλο μέρος του παρελθόντος σας.
Και ο ρόλος μου σήμερα είναι να προσπαθήσω να ανακτήσω
μέρος της χαμένης μνήμης.
Όταν σκέφτομαι το παρελθόν έτσι, ακούγεται συναρπαστικό.
Οπωσδήποτε. Για μένα, το παρελθόν είναι το μυστήριο.
Δεν είναι τι ξέρουμε, αλλά τι δεν ξέρουμε.
Οι τεράστιες περιοχές που δεν έχουν ακόμα ερευνηθεί.
-Οι πιθανότητες που δεν έχουν ερευνηθεί. -Ναι.
Πρέπει ν' αρχίσουμε να ψάχνουμε συγκεκριμένα τεκμήρια
σε τόπους όπου δεν ψάξαμε ποτέ πριν.
Την Εποχή των Παγετώνων,
το βόρειο τμήμα της Β. Αμερικής ήταν μια παγωμένη έρημος.
Πρέπει να ψάξουμε κοντά στους τροπικούς. Κοντά στον ισημερινό.
Σε μέρη που ήταν ζεστά, βολικά, μητρικά, φιλόξενα.
Ίσως και σε μια τεράστια περιοχή
που για καιρό τη θεωρούσαν αρχαιολογική ερημιά,
αλλά τώρα μας αποκαλύπτει φοβερά μυστικά του ανθρώπινου παρελθόντος.
Αυτή είναι ο Αμαζόνιος.
ΑΜΑΖΟΝΙΟΣ
Κοιτάζετε μια έκταση άνω των 6.000.000 τετραγωνικών χλμ.
που τη σκεπάζει ένα πυκνό τροπικό δάσος.
Αυτή η αχανής έκταση είναι ένα τεράστιο μυστήριο
στην καρδιά της ανθρώπινης ιστορίας.
Λίγο λίγο, αρχίζουμε να συνειδητοποιούμε
πόσο τεράστιο είναι το μυστήριο.
Επί δεκαετίες, κυρίαρχη άποψη των αρχαιολόγων
ήταν πως οι μόνοι ιστορικοί κάτοικοι του Αμαζονίου
ήταν μικρές ημινομαδικές φυλές κυνηγών-συλλεκτών
όπως αυτές που ζουν ακόμα και σήμερα στο τροπικό δάσος.
Εγώ πιστεύω ότι η κυρίαρχη άποψη είναι λάθος.
Κατευθύνομαι στο δυτικό άκρο της Βραζιλίας, στην πολιτεία Άκρε.
Όπως όλη η λεκάνη του Αμαζονίου,
για πολύ καιρό την κάλυπτε ένα τεράστιο τροπικό δάσος,
ώσπου τεράστιες εκτάσεις άρχισαν να καίγονται
για να χωρέσουν ράντσα βοοειδών.
Η επίσκεψη στο τροπικό δάσος είναι απολαυστική όσο και καταθλιπτική εμπειρία.
Η έκταση της γης που έχει αποψιλωθεί
είναι μια σύγχρονη εν εξελίξει καταστροφή χωρίς εύκολη λύση.
Όμως, η αποψίλωση όλο και περισσότερων εκτάσεων
οδήγησε σε κάτι που δεν περίμενε κανείς.
Ήρθα να συναντήσω τον δρα Αλσέου Ράνζι,
παλαιογεωγράφο που άρχισε την καριέρα του
μελετώντας τα ζώα του Αμαζονίου της εποχής.
Θέλει να μου δείξει ένα μυστήριο που παραμένει άλυτο μέχρι και σήμερα.
Αναταράξεις.
Από ψηλά, βλέπεις ολοκάθαρα την καταστροφή που διενεργείται.
Βλέπεις πόσο μεγάλη έκταση έχει αποψιλωθεί.
-Πολύ μεγάλη. -Ναι.
Σε 20 χρόνια από σήμερα, το δάσος θα έχει εξαφανιστεί.
Αλλά αυτή η αποψίλωση άνοιξε μια χαραμάδα σε ένα μεγάλο μυστήριο.
Το 1986, ο δρ Ράνζι πετούσε πάνω από την περιοχή
όταν το βλέμμα του συνέλαβε κάτι απρόσμενο.
Πήγαινα στο Ρίο Μπράνκο με εμπορικό τζετ.
Ναι.
Καθόμουν στο παράθυρο.
Κοιτούσα το περιβάλλον έτσι.
Και τότε βλέπω έναν μεγάλο κύκλο.
Θεέ μου. Τι είναι αυτό;
-Και το τζετ πετούσε γρήγορα. Έφυγε. -Ναι.
Εξαφανίστηκε.
Δεν το είχε καταλάβει ακόμα,
αλλά αυτά τα λίγα δευτερόλεπτα ο δρ Ράνζι εντόπισε κάτι
που αν ισχύουν οι παλιές ιδέες μας για τον Αμαζόνιο,
απλώς δεν έπρεπε να υπάρχει.
-Φοβερό. -Ναι.
Γιγάντια γεωμετρικά σχήματα μήκους άνω των 300 μέτρων,
σχηματισμένα από αυλάκια και πελώριους χωμάτινους σωρούς,
γνωστά σήμερα ως γεωγλυφικά.
Φανταστικό σχέδιο. Θεέ μου.
Φανταστικό σχέδιο. Και πολύ μεγάλο.
Και τεράστιο.
-Πολύ μεγάλο… Τεράστιο. -Ναι.
-Πανέμορφο. Είναι πανέμορφο. -Πανέμορφο.
Κι αυτό που βλέπω είναι ένα τετράγωνο που περιβάλλεται από ένα οβάλ.
Κοίτα, κι άλλο.
Ναι. Είναι παντού.
Παντού.
Κι άλλο ένα εδώ.
Κι άλλο εδώ.
Απίστευτο.
Η τέλεια γεωμετρία είναι ορατή μόνο από εκατοντάδες μέτρα ψηλά.
Κι όμως, με κάποιον τρόπο, όλα αυτά τα έφτιαξαν άνθρωποι
που τα πόδια τους πατούσαν γερά στο έδαφος.
Αυτό δημιουργεί σ' εμένα μια βαθιά αίσθηση σεβασμού.
Πώς έχουν την τεχνική να δουν πώς φαίνεται από ψηλά;
Πολύ δυνατή εμπειρία.
Έχω πάει σε πολλούς ναούς, πυραμίδες και ιερούς τόπους στον κόσμο,
αλλά αυτό έχει πολύ ιδιαίτερη αίσθηση.
Πολύ ιδιαίτερη.
Θέλω να πω, με συγκινεί βαθιά.
Κοιτάζω κάτι μεγαλειώδες.
Είναι σαν να τραβήχτηκε η κουρτίνα από τη Μόνα Λίζα.
Ξαφνικά βλέπω κάτι που δεν ήξερα ότι υπήρχε,
κι αυτό με επηρέασε πάρα πολύ συναισθηματικά.
Ήταν σαν να μιλούσαν οι αρχαίοι σ' εμένα προσωπικά.
"Κοίτα τι καταφέραμε. Μη μας υποτιμάς.
Ήμασταν επιστήμονες".
Όταν μίλησες γι' αυτό το φαινόμενο στους αρχαιολόγους, τι είπαν;
Η πρώτη ήταν διάσημη αρχαιολόγος.
Της έδειξα τη φωτογραφία,
την κοίταξε και είπε "Πού είναι; Στον Αμαζόνιο; Είναι αδύνατο".
Αδύνατο; Κοίτα τη φωτογραφία.
-Βοήθησέ με. Δεν ξέρω τι είναι. -Ναι.
Τα στοιχεία είναι αδιαμφισβήτητα
και εκτείνονται σε περιοχή όσο η Δ. Βιρτζίνια.
Στην αρχή εικάσαμε ότι αυτά τα υψώματα ίσως ήταν αμυντικοί προμαχώνες.
Αλλά δεν υπάρχουν ενδείξεις πολέμου εδώ.
Και τα χαντάκια είναι μέσα στα υψώματα, άρα δεν είναι τάφροι.
Και δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι τα είχαν για καταυλισμούς.
Αδύνατο να αποφύγουμε τις εικασίες όταν κοιτάζουμε τα γεωγλυφικά. Γιατί;
Επειδή δεν υπάρχουν γραπτά τεκμήρια των δημιουργών τους
που να λένε γιατί τα έφτιαξαν. Δεν ξέρουμε.
Πόσα πιστεύεις ότι υπάρχουν σε ολόκληρη την περιοχή;
-Χιλιάδες. -Χιλιάδες.
-Μάλιστα.
Χιλιάδες.
Εγείρονται πολλά ερωτηματικά.
Πόσων ετών είναι αυτά τα γεωμετρικά ορύγματα;
Είναι παλιότερα ή νεότερα από το τροπικό δάσος που τα έκρυβε;
Πόσο μεγάλο ήταν το εργατικό δυναμικό που τα δημιούργησε κατ' αρχάς;
Και τι δεξιότητες απαιτούνταν για να γίνει σωστά η δουλειά;
Δεν είναι καινούριοι. Είναι άνθρωποι που ήξεραν ήδη τι έκαναν.
Το είχαν κάνει πολλές φορές πριν.
Θα ήθελα πολύ να μάθω τι είχαν κατά νου
όταν το έφτιαχναν.
-Ναι. -Τόση προσπάθεια και ενέργεια.
Το κατασκευαστικό έργο είναι ένα συναρπαστικό μυστήριο
που πλήθος ερευνητών προσπαθούν να λύσουν.
Πίσω στο έδαφος συναντούμε τον καθηγητή Μάρτι Πάρσινεν,
αρχαιολόγο και ανθρωπολόγο από το Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι,
που αναζητεί απαντήσεις μαζί με τον δρα Ράνζι επί δύο δεκαετίες.
Σαφώς βλέπουμε εδώ ένα τεράστιο φαινόμενο,
όχι κάτι μικρό.
Ένα φαινόμενο που δείχνει γνώσεις γεωμετρίας
και επίσης υψηλό επίπεδο οργάνωσης κατά την εκτέλεση.
Το πιστεύω, αφού πολλά από αυτά είναι πολύ περίπλοκα.
Πολύ περίπλοκα.
Πρέπει να έχεις σχεδιάσει από πριν πώς το κάνεις και πώς το οργανώνεις.
Αφού εξέτασε εκατοντάδες γεωγλυφικά,
ο καθηγητής Πάρσινεν ανακάλυψε ένα σημαντικό στοιχείο
που δείχνει τι είδους κοινωνία έφτιαξε αυτά τα έργα.
Αρχαίους υπερυψωμένους δρόμους που συνδέουν πολλά από τα γεωγλυφικά.
Η περιοχή είναι γεμάτη δρόμους.
Οι κυνηγοί και συλλέκτες δεν κατασκευάζουν δρόμους.
Δεν τους έχουν ανάγκη.
Χρειάζεται μια κοινωνία που να έχει ήδη πολύ ανώτερο επίπεδο σκέψης.
Και επίσης τα μέλη της να έχουν σχέσεις μεταξύ τους.
Άρα, είναι μια πολύ σύνθετη κοινωνία.
Αν δεν κάνω λάθος, κανείς δεν περίμενε κάτι τέτοιο στον Αμαζόνιο.
Όχι. Ήταν μεγάλη έκπληξη για μας.
Για να μάθει την ταυτότητα των κατασκευαστών,
η ομάδα του καθηγητή Πάρσινεν κάνει ανασκαφές στις γύρω περιοχές,
μεταξύ των οποίων αυτή, τη γνωστή ως Τεκίνιο.
Από αρχαιολογική άποψη, τι βρίσκετε μέσα στα ορύγματα;
Στο Τεκίνιο βρήκαμε 40.000 θραύσματα κεραμικών.
Αυτά τα θραύσματα ήταν ηλικίας περίπου 2.000 ετών.
Το ίδιο το όρυγμα βρέθηκε ότι έγινε πριν από περίπου 2.500 χρόνια.
Όμως το αγγείο ήταν απρόσμενα εξελιγμένο.
Τα περισσότερα είναι υψηλής ποιότητας
και πολύχρωμα κεραμικά.
Το πολύχρωμο είναι μια εξελιγμένη μορφή κεραμικού.
Κανονικά, το πολύχρωμο κεραμικό θεωρείται μέρος του πολιτισμού.
Τα πολύχρωμα κεραμικά έχουν μια απρόσμενη ομοιότητα
με μιας άλλης μακρινής κουλτούρας,
γνωστής για τις βαθιές γνώσεις γεωμετρίας της.
Τους αρχαίους Έλληνες.
Γενικώς, ιστορικοί και αρχαιολόγοι λένε πως οι Έλληνες
ήταν από τους πρωτοπόρους στη γεωμετρία.
Σαφώς θα πρέπει να το αναθεωρήσουμε αυτό.
Μάλλον έχεις δίκιο.
Αυτή η γεωγλυφική κουλτούρα συμπίπτει απολύτως χρονικά
με την αρχαιολογική περίοδο του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού
που ονομάστηκε ελληνική γεωμετρική περίοδος.
Το ότι δύο πολιτισμοί τόσο μακρινοί δημιούργησαν γεωμετρική τέχνη
και έφτιαξαν εξελιγμένα αγγεία περίπου την ίδια εποχή
δεν φαίνεται απλή σύμπτωση.
Είναι μαγικό να βλέπουμε την παράλληλη ανάπτυξη ιδεών
από άσχετους πολιτισμούς.
Ναι, ακριβώς.
Δεν υπονοώ ότι οι πολιτισμοί Ελλάδας και Αμαζονίου ήταν σε επαφή.
Αλλά μήπως αμφότεροι κληρονόμησαν τις γνώσεις τους
από έναν απείρως παλαιότερο πολιτισμό,
ο οποίος ταξίδεψε στη γη στις απαρχές του χρόνου
και άφησε ίχνη της σοφίας του παντού;
Οι αρχαιολόγοι το εξηγούν ως εξής:
"Όλοι οι άνθρωποι έχουμε το ίδιο μυαλό
και γι' αυτό θα κάνουμε τα ίδια πράγματα".
Το γεγονός ότι τα έφτιαξαν ταυτόχρονα σε διαφορετικές γεωγραφικές τοποθεσίες
αποδίδεται στο κοινό νευρικό σύστημα.
Φοβάμαι ότι εγώ δεν το πιστεύω.
Είναι προφανές, αν δεις το σχέδιο, ότι υπάρχει κάποιο υπόβαθρο.
Δεν είναι κάτι που εμφανίζεται ξαφνικά εν μια νυκτί.
Άρα, πόσο πίσω τοποθετείτε την προϊστορία αυτής της περιοχής;
Υπάρχουν ενδείξεις ότι τα μέρη αυτά ήταν ιδιαίτερα
πριν τοποθετηθούν εκεί τα γεωγλυφικά;
Πολύ καλή ερώτηση, επειδή σκάψαμε στο ένα μέτρο
και έπειτα από αυτό τα κεραμικά εξαφανίστηκαν.
Αλλά πρόσεξα ότι ο άνθρακας παρέμενε.
Και προχωρήσαμε πιο κάτω, και πιο κάτω,
και αρχίσαμε να παίρνουμε δείγματα ραδιοάνθρακα,
και τελικά είδαμε ότι πολλές από αυτές τις τοποθεσίες
είχαν ήδη διαμορφωθεί 10.000 χρόνια πριν.
Θεέ μου. Από το βαθύ παρελθόν.
-Ακριβώς, το βαθύ παρελθόν. -Μαγευτικό.
Άρα, 10.000 χρόνια πριν, όχι πολύ μετά την Εποχή των Παγετώνων,
φαίνεται ότι οι ίδιες τοποθεσίες είχαν ήδη κάποια μεγάλη σημασία
για εκείνους που τις επισκέπτονταν.
Αυτό συμπληρώνει κι άλλο την εικόνα.
Κατά μία έννοια, αυτό που βλέπουμε τώρα είναι η πιο πρόσφατη έκφραση
μιας πολύ μακράς σχέσης με τη γη,
ενός πολύ μακρόχρονου έργου.
Έχουμε ενδείξεις ενός πολύ οργανωμένου, εξελιγμένου αυτόχθονα πολιτισμού
που έδρασε όπως περιμένουμε από ανώτερους πολιτισμούς.
Αυτή η έρευνα είναι πρωτοποριακή για την κατανόηση της ανθρώπινης ιστορίας.
Πρέπει να αναθεωρήσουμε τις ιδέες μας για τον αρχαίο Αμαζόνιο
και κάθε ιδέα μας για τους αρχαίους πολιτισμούς.
Τη θεωρώ από τις πιο συναρπαστικές ανακαλύψεις των τελευταίων 100 ετών.
Είναι κάτι μοναδικό.
Και υπάρχει ακόμα πολλή δουλειά.
Σήμερα γνωρίζουμε για ένα φαινόμενο που αγνοούσαμε πριν από 20 χρόνια.
Το επόμενο ερώτημα είναι, πόσα τέτοια υπάρχουν;
Πόσα τέτοια ορύγματα υπάρχουν σήμερα;
Για την ώρα έχουν βρεθεί πάνω από 1.000 γεωγλυφικά
μόνο στην περιοχή Άκρε.
Στα 13 χλμ. από τον διάδρομο προσγείωσης
ο καθηγητής Πάρσινεν ελπίζει να βρει κι άλλα
σε ένα ανεξερεύνητο μέρος του δάσους,
κοντά σε ένα γεωγλυφικό που ονομάζεται Φαζέντα Σιποάλ.
Οι γνώσεις μας σταμάτησαν στην άκρη του δάσους.
Τώρα θέλουμε να μάθουμε τι έχει εκεί.
Για να δει τι κρύβεται κάτω από τα δέντρα,
η ομάδα βασίζεται σε μια τεχνολογία που βλέπει μέσα από αυτά.
Το LiDAR.
Με αυτό το σύστημα μπορούμε να παρακάμψουμε τη βλάστηση
και να πάρουμε τα αποτελέσματα από κάτω.
Έτσι μπορούμε να δούμε με ακρίβεια την τοπογραφία.
Με το LiDAR βλέπεις τι βρίσκεται κάτω από το δάσος
χωρίς να καταστρέψεις δέντρα.
Δεν ρημάζεις το τροπικό δάσος, δεν καταστρέφεις τίποτα.
Στο κυνήγι συμμετέχει ο Φάμπιο ντε Νοβάες Φίλιο,
που θα ερευνήσει το δάσος με το LiDAR, που λειτουργεί με ντρόουν.
Θα πετάξουμε στα 80 μέτρα.
Ίσως μπορέσουμε να έχουμε 100-200 σημεία ανά τετραγωνικό μέτρο.
Εξαιρετικά.
Η τοπογραφία θα είναι πολύ ακριβής.
Η συσκευή εκπέμπει ακτίνες λέιζερ ανάμεσα στα φύλλα,
ανιχνεύοντας αλλαγές στο υψόμετρο.
Με τα δεδομένα δημιουργείται τρισδιάστατος χάρτης του τοπίου
και αποκαλύπτονται ανωμαλίες.
Τα ντρόουν θα αλλάξουν τα πάντα στην αρχαιολογία.
Όσο η ομάδα ερευνά τι κρύβεται κάτω από τις φυλλωσιές,
εγώ ψάχνω κάτι άλλο.
Γιατί κατ' αρχάς φτιάχτηκαν τα γεωγλυφικά;
Οι αρχαιολογικές ανασκαφές δεν παρέχουν καμιά σχετική ένδειξη.
Όμως, οι αυτόχθονες της περιοχής έχουν γνώσεις και μνήμες
που ρίχνουν φως στη σημασία και το νόημα
αυτών των σπουδαίων ορυγμάτων.
Ήρθα στο γεωγλυφικό Τζάκο Σα να γνωρίσω έναν επιστάτη του.
Ο Αντόνιο Απουρινά, από τη φυλή Απουρινά, δουλεύει στη FUNAI,
την εθνική υπηρεσία της Βραζιλίας για τους αυτόχθονες.
Οι Απουρινά είναι ένας λαός
που οι ρίζες του συνδέονται στενά με τη φύση, με τη γη.
Τι γνώμη έχουν οι Απουρινά για τις κατασκευές αυτές;
Πώς νιώθετε γι' αυτές;
Εδώ που στέκομαι είναι ένας τόπος
για τον οποίο τρέφω τον μέγιστο σεβασμό.
Για μας, ο τόπος αυτός είναι ιερός.
Δεν φτιάχτηκε για πόλεμο. Δεν φτιάχτηκε για άμυνα.
Φτιάχτηκε για να εκφράσει κάτι που αφορά τον πολιτισμό.
Αν τα γεωμετρικά σχήματα δεν έχουν πρακτικό ρόλο,
τόσο τεράστια προσπάθεια να φτιαχτούν υποδεικνύει έναν ανώτερο σκοπό.
Ίσως οι πνευματικές παραδόσεις των Απουρινά δώσουν μια ιδέα.
Αυτό εδώ εμείς το παρομοιάζουμε
με τους κύκλους που φτιάχνουν οι Απουρινά χορεύοντας
για να αποτίσουν φόρο τιμής στον εκλιπόντα αρχηγό, σε έναν σαμάνο,
σε ένα σημαντικό πρόσωπο του χωριού που πέθανε.
Το βλέπουμε σαν ένα μέρος που μας υποδέχεται όλους
όταν εγκαταλείψουμε τον υλικό κόσμο.
Είναι μια άποψη πολύ ισχυρή μεταξύ των αυτοχθόνων
μέχρι σήμερα σε όλο τον Αμαζόνιο.
Ότι μετά τον θάνατο, η ψυχή μας κάνει ένα ταξίδι,
που εν τέλει την οδηγεί σε μια μεταθανάτια ύπαρξη.
Την ιδέα αυτήν τη συναντάμε παντού,
και οι κατασκευές βοηθούν στο ταξίδι της ψυχής μετά τον θάνατο.
Ας πάρουμε το παράδειγμα των πυραμίδων.
Δεν ξέρω ούτε μία πυραμιδοειδή δομή στον κόσμο που να μη συνδέεται
με την ιδέα του θανάτου και το μεταθανάτιο ταξίδι της ψυχής.
Αυτό το βλέπουμε ιδιαίτερα στις αρχαίες αιγυπτιακές πυραμίδες,
είναι όμως εξίσου εμφανές στις πυραμίδες της αμερικανικής ηπείρου και του Μεξικού.
Ενδιαφέρον, λοιπόν, που ο Αντόνιο είπε
ότι τα γεωγλυφικά του Αμαζονίου υπηρέτησαν παρόμοιο σκοπό
για τους ανθρώπους που τα έφτιαξαν, αμέτρητες χιλιάδες χρόνια πριν.
Πίσω στον διάδρομο προσγείωσης, ώρα να δούμε αν η έρευνα με το LiDAR
ανίχνευσε κι άλλους τέτοιους ιερούς χώρους κάτω από το δάσος.
Φάμπιο, πες μας τι βρήκες, σε παρακαλώ.
Ερευνήσαμε την περιοχή με το LiDAR.
Βλέπεις τα δέντρα;
Ναι.
Και τώρα…
Απίστευτο.
Υποτιτλισμός: Σοφία Σκουλικάρη