LOẠT PHIM TÀI LIỆU NETFLIX
MỘT SẢN PHẨM CỦA WILD SPACE
HỢP TÁC VỚI FREEBORNE MEDIA VÀ HIGHER GROUND
ĐẠI DƯƠNG CỦA CHÚNG TA
Ở đại dương xa xôi nhất của chúng ta...
DẪN TRUYỆN: BARACK OBAMA
...cách lục địa gần nhất hơn 1600 cây số.
Đảo Zavodovski.
Nơi đây dễ xảy ra hiện tượng phun trào núi lửa,
thảm thực vật thưa thớt,
và phải hứng chịu nhiều đợt bão.
Thế nhưng, đảo Zavadoski lại là nhà của hơn 2.000.000 chim cánh cụt quai mũ.
Chúng đến đây vì vùng biển xung quanh
có một vài địa điểm bắt cá tuyệt vời nhất hành tinh.
Đàn cánh cụt con đã quen với việc có đồ ăn dâng tận miệng.
Còn thách thức lại đến với những kẻ đi giao đồ ăn.
Một con chim cánh cụt mẹ
mang đầy nhuyễn thể cho các con.
Chỉ có một thứ đang cản đường nó.
Những vách đá dựng đứng bao quanh pháo đài trên đảo này.
Nhảy xuống đã khó rồi.
Làm sao nó leo lên được?
Nó có thể leo lên những tảng đá.
Có lẽ giải pháp không phải là chiến đấu với đại dương,
mà là cưỡi lên nó.
Thả mình theo dòng nước.
Nhưng dòng nước chảy theo cả hai hướng.
Dòng nước trắng xóa này không nương tay với ai cả.
Để có cơ hội mang thức ăn cho các con,
nó sẽ phải thắt chặt quai mũ lại
và gồng mình lên
để cưỡi con sóng lớn nhất.
Thành công rồi!
Giờ là thử thách cuối cùng,
leo 1,6 km lên sườn núi lửa đang hoạt động
để giao món hàng quý giá của nó.
Chú chim cánh cụt quai mũ mạnh mẽ đã chứng minh
bất kỳ ai đủ cứng rắn để sống sót đều được đền đáp
ở nơi đây, đại dương tách biệt nhất hành tinh.
NAM ĐẠI DƯƠNG
Nam Đại Dương bao quanh toàn bộ châu Nam Cực.
Đây là nơi có vùng nước lạnh nhất trên hành tinh của chúng ta,
nơi nhiệt độ mùa đông có thể giảm xuống dưới -45 độ,
và gió đạt tốc độ 320 km/h.
Đại dương xa xôi này là nơi dòng hải lưu toàn cầu hoạt động mạnh mẽ nhất,
bao đời nay bảo vệ những thế giới ẩn khuất.
Ở rìa ngoài của Nam Đại Dương là bờ biển phía Nam nước Úc.
Vùng nước lạnh này là nhà của những giống loài phi thường.
Nhiều loài không thể tìm thấy ở đâu khác.
Ngay ngoài khơi có loài cá tay.
Một trong số ít loài cá thích đi bộ hơn là bơi.
Và con cá tay đốm này
là một trong những loài cá hiếm nhất thế giới.
Chưa đến 3.000 cá thể đang tồn tại,
điều này khiến thứ nó đang bảo vệ trở nên vô cùng quý giá.
Nó đã đẻ trứng ở nơi duy nhất nó có thể đẻ.
Cuống hoa tulip biển.
Nhô lên từ đáy bùn, chúng được neo ngược dòng hải lưu.
Nhưng điều này khiến chúng dễ bị những tên hàng xóm đói bụng nhìn thấy.
May cho các con của nó,
nó là một bà mẹ cứng rắn.
Những cú quất đuôi
đã xử lý được lũ cua ẩn sĩ.
Sên biển khổng lồ bị cắn đến mức phải rút lui.
Nó có câu trả lời cho mọi kẻ xâm lược.
Nhưng ngay cả nó cũng có kẻ thù truyền kiếp.
Một con sao biển quái vật, nặng gấp mười lần trọng lượng cơ thể nó.
Hàng trăm cái chân của nó có thể cảm nhận,
nếm và ngửi.
Và chúng đã ngửi thấy mùi trứng của nó.
Cắn và đẩy là vô ích.
Không thể ngăn được.
Nhưng nó không thể bỏ cuộc.
Nên nó đã có một nước đi mạo hiểm.
Dâng mình cho sao biển
trong một nỗ lực tuyệt vọng để dụ nó tránh xa khỏi trứng.
Có vẻ như đây là một sự hy sinh phi thường.
Nhưng rồi,
nó đã chuồn được.
Nhờ những bà mẹ kiên cường như nó,
cá tay đốm vẫn còn cơ hội sinh tồn.
Ở Nam Đại Dương, ta phải làm mọi cách để tồn tại.
Và càng đi về phía Nam, đại dương càng trở nên dữ dội hơn.
Dòng hải lưu lớn chảy một vòng quanh Nam Đại Dương.
Một bức tường nước xoay tròn,
sâu tới bốn cây số và rộng tới 1600 cây số.
Nó được gọi là Hải lưu vòng Nam Cực.
Và trên đường đi của nó
có đảo Nam Georgia,
một trong những hòn đảo hẻo lánh nhất trên thế giới.
Nhưng trong vài tuần vào mỗi mùa xuân,
nơi này lại trở nên đông đúc vô cùng.
Mật độ động vật hoang dã ven biển dày đặc hơn bất cứ đâu.
Giờ đang là mùa sinh sản,
và những gã khổng lồ tranh giành nhau từng tấc đất trên bãi biển này.
Hải tượng đực trưởng thành
lên bờ để tranh giành quyền sinh sản.
Chúng có thể dài tới sáu mét và nặng hơn 3.600 kg.
Những kẻ vạm vỡ này quả thực rất to lớn và xấu xa.
Nhưng ngay cả những kẻ cứng cỏi nhất cũng từng là em bé.
Một em bé mới sinh vài giờ trước.
Nó sẽ gặp nhiều thử thách trong hành trình trở thành gã khổng lồ.
Đầu tiên, nó cần lớn sao cho vừa bộ da quá khổ
nhờ dòng sữa béo ngậy của mẹ.
Vì nó phải cạnh tranh.
Chim cướp biển Nam Cực,
một kẻ không hề ngần ngại ăn trộm của một đứa bé.
Con chim cướp biển này bỏ đi tìm mục tiêu dễ dàng hơn,
và con non đã học được một bài học.
Phải ở gần mẹ.
Nhưng bài kiểm tra tiếp theo sẽ không dễ dàng như vậy.
Do bãi biển quá đông, căng thẳng ngày càng gia tăng.
Những con đực khổng lồ quyết bảo vệ lãnh thổ bằng mọi giá.
Chúng không quan tâm ai bị kẹt trong những cuộc ẩu đả.
Bị đè bẹp là nguyên nhân số một gây tử vong cho những con mới sinh.
Nhưng hôm nay, chú hải tượng con này đã được trao cơ hội thứ hai.
Cho đến giờ, mẹ nó vẫn chưa rời nó nửa bước.
Trong ba tuần tới, nó sẽ tăng thêm 68 kg,
và mọi thứ rồi sẽ thay đổi.
Vì một ngày nọ, nó thức dậy với một cú sốc khủng khiếp.
Mẹ đã đi mất.
Sau khi cho con bú lượng sữa gần bằng nửa trọng lượng cơ thể mình,
hải tượng mẹ phải quay về biển để kiếm ăn.
Nó không thể đi theo vì nó không biết bơi.
Nó cần tìm một nơi an toàn để học.
Nhưng nó dễ bị...
phân tâm.
Khoảnh khắc quyết định của mỗi con hải tượng con
là lần đầu tiếp xúc với nước.
Khi vừa xuống nước, một phản ứng phi thường xảy ra.
Nó nín thở.
Nhịp tim chậm lại.
Máu chuyển hướng lên não.
Đó là bước đầu tiên trên hành trình
trở thành động vật có vú ở biển.
Nhưng nó còn phải học hỏi nhiều.
Sau một tháng luyện tập ở vùng nước nông với các con non khác,
nó đã sẵn sàng xuống đại dương lần đầu tiên.
Trong vài năm tới,
nó sẽ học cách nín thở trong hơn hai giờ
và lặn xuống độ sâu hơn 1.800 mét.
Và một ngày nào đó, nó sẽ trở lại bờ biển này
với tư cách là loài hải cẩu lớn nhất, cứng rắn nhất trên đại dương của chúng ta.
Từ đảo Nam Georgia,
dòng hải lưu lớn dâng trào với tốc độ 141 triệu mét khối mỗi giây.
Bị chi phối bởi những đợt gió dữ dội và sự chuyển động của Trái Đất,
nó trở thành dòng nước di chuyển mạnh mẽ nhất hành tinh.
Một hàng rào khổng lồ ngăn cách với các đại dương khác.
Và ở trung tâm của nó là lục địa tách biệt nhất.
Nam Cực.
Vùng hoang dã bị đóng băng rộng hơn 12,9 triệu ki-lô-mét vuông.
Nhiều sông băng rộng lớn của lục địa này vươn ra khỏi đất liền
khi những tảng băng trôi trên bề mặt đại dương.
Ở điểm cực Nam của đại dương này,
dòng hải lưu di chuyển bên dưới Thềm băng Ross,
nơi rộng lớn hơn cả bang California.
Lớp băng ở đây có thể dày hơn 240 mét.
Tuy nhiên, nơi nào có dòng hải lưu,
nơi đó có sự sống.
Động vật không xương sống đã tồn tại ở dưới này,
dường như không thay đổi,
suốt hàng triệu năm.
Tất cả bọn chúng đang kêu gào đòi bữa ăn tiếp theo.
Trong đó có một con nhện biển Nam Cực.
Nó to bằng cái đĩa thức ăn,
và có lẽ đã không ăn gì trong vài tháng.
Ở một nơi cạnh tranh thế này,
tình trạng đó chắc còn kéo dài.
Nó cần tìm nơi nào đó mà nó có lợi thế.
Một nơi có nước lạnh đến mức sắp đóng băng.
Nơi những tinh thể băng có thể phát triển trên bất kỳ bề mặt nào chúng chạm vào,
tạo thành các hang động băng.
Nhưng vẻ đẹp của chúng ẩn chứa sự nguy hiểm.
Vì bất kỳ sinh vật nào chạm vào băng ở đây
đều có thể bị mắc kẹt.
Nhưng tất cả những mối nguy hiểm đó lại mang đến một cơ hội đầy mạo hiểm
cho nhện biển.
Dùng đôi chân dài và khẳng khiu của mình,
nó rón rén đi trên băng,
cẩn thận để không bị mắc kẹt,
và chén sạch bữa tối là một con sứa.
Ai cần giăng tơ khi đã có cả một hang động băng?
Những điều kiện khí hậu băng giá này được duy trì bởi Hải lưu vòng Nam Cực,
hoạt động như một thùng đá giữ lạnh.
Và khi mùa đông đến,
bề mặt đại dương quanh Nam Cực đóng băng thành một tảng băng lớn.
Với diện tích lên tới 18 triệu ki-lô-mét vuông,
đây là nơi ẩn náu hoàn hảo cho các loài sinh vật quan trọng nhất
ở Nam Đại Dương.
Một loài có sức mạnh vô biên so với những loài khác.
Tôm krill Nam Cực.
Hàng nghìn tỷ loài giáp xác nhỏ bé giống tôm này ăn tảo
mọc dưới lớp băng biển.
Tổng trọng lượng của chúng được cho là hơn 400 triệu tấn.
Nặng hơn bất cứ loài động vật hoang dã nào.
Khi mùa hè đến, băng tan,
và những thợ săn tôm krill tràn vào.
Bầy cư dân chim cánh cụt gentoo.
Những con cá voi to lớn đã đi hàng ngàn cây số.
Đây là bữa tiệc lớn hàng năm.
Sau đó, mùa đông đến và cá voi rời đi, và biển lại đóng băng.
Chỉ còn lại những kẻ rắn rỏi nhất.
Ai nói chúng không thể bay?
Chim cánh cụt hoàng đế.
Sau hai tuần dài trên biển,
những bậc cha mẹ này cần trở về với đàn con,
những đứa nhỏ đang đợi trên tảng băng dày hơn cách đó vài cây số.
Mặc dù vừa hoàn thành một màn bơi lội hoành tráng,
chúng nhanh chóng chuyển sang đi đường bộ.
Tất cả được trang bị đầy đủ thiết bị kỹ thuật cần thiết
để tồn tại trong điều kiện khắc nghiệt.
Lớp mỡ dày bảo vệ chúng khỏi cái lạnh.
Bộ lông không thấm nước giúp chúng luôn khô ráo.
Ngay cả chân của chúng cũng có lông.
Mọi đặc điểm thích nghi được hoàn thiện qua quá trình tiến hóa
giúp chúng chịu được nơi đại dương khắc nghiệt nhất.
Chúng gần như đã về nhà an toàn
thì có một bất ngờ
khiến tất cả dừng lại.
Sự sống của chim cánh cụt hoàng đế
phụ thuộc vào sự hiện diện của tảng băng biển này.
Thế nên một vết nứt nhỏ có vẻ vô hại với chúng ta,
nhưng với chúng, nó báo hiệu một thay đổi đáng sợ.
Và dù chúng có thể không biết tại sao, lo lắng của chúng rất chính đáng.
Khủng hoảng khí hậu đã lan tới vùng biển tách biệt nhất đại dương của chúng ta.
Thế giới của chim cánh cụt đang phải hứng chịu những đợt nắng nóng kỷ lục,
nhiệt độ cao hơn bình thường tới 27 độ C.
Nếu băng tan trước khi đàn con phát triển lớp lông không thấm nước,
chúng sẽ chết đuối.
Nhiều đàn đã phải đối mặt với tình trạng băng tan sớm,
gây ra cái chết cho hàng chục ngàn con chim cánh cụt con.
Đối với những chuyên gia sinh tồn bền bỉ nhất trong tự nhiên,
đây có thể là thử thách khó khăn nhất.
Các nhà khoa học e ngại nếu Trái Đất tiếp tục nóng lên,
đến cuối thế kỷ này, Nam Đại Dương
có thể sẽ không còn chim cánh cụt hoàng đế.
Khi dòng hải lưu tiếp tục hành trình,
đường đi của nó bị thu hẹp bởi bán đảo Nam Cực,
nơi những đợt gió dữ dội và dòng chảy mạnh ép dòng nước sâu bên dưới trào lên bề mặt.
Dòng nước này, bắt nguồn từ Thái Bình Dương và Đại Tây Dương,
hiện đang ấm hơn bao giờ hết.
Dòng nước trồi đóng vai trò như một lối vào bí mật,
cho phép hơi ấm xâm nhập vào Hải lưu vòng Nam Cực,
góp phần khiến băng tan.
Khi hệ thống phòng thủ bị phá vỡ,
mùa hè trở nên khắc nghiệt đến mức băng biển xung quanh bán đảo
ngày càng khan hiếm.
Lượng băng mất đi lớn nhất kể từ khi có số liệu thống kê.
Không có băng bên trên để kiếm ăn,
phần lớn đám tôm krill đã từ bỏ những vùng nước này,
theo đó là nhiều loài động vật phụ thuộc vào chúng.
Một chút của phần băng biển cuối cùng còn sót lại
được bảo vệ sâu trong các vịnh hẹp,
và bám vào đó là một sinh vật phụ thuộc vào băng,
kẻ sẽ không đầu hàng nếu không chiến đấu.
Hải cẩu ăn cua.
Con hải cẩu con khỏe mạnh này quả thực rất cứng rắn.
Nó là một chiến binh.
Và nó có những vết sẹo minh chứng cho điều đó.
Sinh ra trên tảng băng biển, nó chưa từng đặt chân chèo lên đất liền.
Nhưng gần đây,
nó đã không thể nhận ra thế giới của mình nữa.
Nó đã tìm thấy một trong số ít những tảng băng còn sót lại
mà nó có thể trườn lên.
Và có một loài hải cẩu khác tham gia cùng nó,
hải cẩu Weddell, nó cũng đang tìm nơi ẩn náu.
Vịnh yên tĩnh lạ thường.
Cá voi sát thủ.
Cá voi sát thủ vùng Nam Cực.
Nhưng đây không phải đàn cá voi sát thủ bình thường.
Chúng là thợ săn hải cẩu,
và chúng đã chặn hết các lối thoát.
Đối với hải cẩu, tảng băng đã trở thành chiếc bè cứu sinh.
May mắn thay, các cạnh sắc của băng
giúp ngăn cá voi sát thủ và làn da mỏng của chúng đến quá gần.
Miễn là đám hải cẩu ở trên bè thì chúng vẫn an toàn.
Nhưng đàn cá voi này không chịu đi đâu cả.
Cùng nhau, chúng tập hợp sức mạnh để tạo ra một làn sóng lớn.
Chú hải cẩu ăn cua leo lên ngay,
theo sau là chú hải cẩu Weddell.
Nhưng những thợ săn bằng sóng
chỉ mới bắt đầu.
Chú hải cẩu Weddell, di chuyển chậm hơn và có nhiều mỡ hơn,
là mục tiêu dễ dàng hơn.
Và không như hải cẩu ăn cua,
hải cẩu Weddell không phải những chiến binh bẩm sinh.
Cái chết nhanh chóng cho chú hải cẩu Weddell.
Nhưng cuộc đi săn
vẫn chưa kết thúc.
Những con cá voi sát thủ này đang vật lộn để kiếm đủ thức ăn.
Chú hải cẩu ăn cua nóng tính
không phải lựa chọn hàng đầu của chúng.
Nhưng do không còn nhiều băng biển,
chúng đành có gì ăn nấy.
Khi chúng tập hợp lại,
nó nắm bắt thời cơ để trốn thoát.
Một tảng băng bị kẹt giữa hai tảng khác giúp nó không bị đàn cá tấn công.
Nhưng ở một màn trình diễn đáng kinh ngạc của sự thông minh về mặt chiến thuật,
đàn cá voi sát thủ bắt đầu tách tảng băng ra.
Tảng băng lớn này sẽ chấm dứt cuộc rượt đuổi này.
Nhưng các thợ săn vẫn chưa xong việc.
Bằng việc tạo ra hàng loạt đợt sóng ngầm,
chúng phá hủy những gì còn lại.
Giờ thì chúng hành động từ bên dưới
để lật tảng băng lại.
Nhưng chú hải cẩu ăn cua vẫn còn tinh thần chiến đấu.
Nhưng dù nó có cố gắng thế nào,
nó không thể cắt đuôi chúng.
Cho đến khi không còn nơi nào để chạy.
Sau bốn giờ tấn công liên tục,
nó đã hoàn toàn kiệt sức.
Nhưng những đợt sóng đang nhỏ dần.
Và yếu hơn.
Đàn cá voi sát thủ cũng kiệt sức rồi.
Mày thắng rồi.
Cá voi sát thủ lao đi với một tương lai không chắc chắn.
Chỉ có khoảng 100 thợ săn bằng sóng chuyên nghiệp này trên thế giới.
Khi lượng băng giảm, tương lai của chúng cũng mờ mịt.
Nếu chúng mất khả năng săn mồi như thế này,
ta cũng sẽ mất chúng.
Mọi động vật hoang dã ở Nam Cực đều phụ thuộc vào sự đóng băng của biển.
Kể cả những loài sống sâu bên dưới.
Vì mỗi năm, khi trời lạnh,
250 nghìn tỷ tấn nước phía trên chìm xuống vực sâu,
mang theo dòng hải lưu lớn.
Ở độ sâu trên 900 mét, sự tối tăm và lạnh lẽo cộng với áp lực khổng lồ
làm chậm nhịp sống.
Ở dưới đáy Nam Đại Dương,
có những sinh vật sống lâu đời nhất trên Trái Đất.
Bọt biển núi lửa này đã tồn tại trước khi kim tự tháp được xây dựng.
Chúng có thể sống 15.000 năm.
Nam Đại Dương là nơi ra đời của vô số sinh vật biển sâu.
Và nhờ việc cưỡi dòng hải lưu lớn, chúng đã từ Nam Cực tản ra mọi nơi.
Do đó mà ngày nay,
những loài kỳ quái và tuyệt vời
đã đặt chân tới những vùng sâu thẳm của các đại dương.
Cho ta thấy là nhờ dòng hải lưu,
Nam Đại Dương liên kết với những đại dương khác hơn ta tưởng.
Đây là trái tim đang đập của hành tinh,
bơm ra một dòng nước lạnh, sâu bên dưới, cấp năng lượng cho dòng hải lưu toàn cầu
trên hành trình dài hơn 120.000 km của nó từ đại dương này sang đại dương khác.
Tạo nên một vùng nước được liên kết chặt chẽ,
chính là đại dương vĩ đại của chúng ta.
Nhưng vì dòng hải lưu kết nối mọi đại dương,
nên những việc ta làm ở bất cứ đâu
đều có thể ảnh hưởng đến sự sống ở khắp mọi nơi.
Một mảnh rác bị dòng hải lưu cuốn đi có thể trôi dạt đến bên kia thế giới.
Dưới tác động của ta, các đại dương đang trở nên nóng kỷ lục.
Khi dòng hải lưu lan tỏa sức nóng này ra khắp thế giới,
các quần thể cá di chuyển,
khiến ta khó bảo vệ chúng hơn.
Và tốc độ băng tan đang gia tăng,
điều này có thể đe dọa tương lai của chính dòng hải lưu lớn này.
Không có nó,
thời tiết thậm chí sẽ trở nên khắc nghiệt hơn.
Nếu ta không giữ cho đại dương khỏe mạnh,
đại dương có thể không còn đủ sức nuôi sống ta nữa.
Tuy nhiên, ở Nam Đại Dương này,
ta đã chứng minh rằng ta có thể hành động khi cần thiết nhất.
Con cá voi trơn phương Nam này chính là bằng chứng sống.
Ta từng săn bắt loài này đến khi chỉ còn chưa đến 100 con cái có khả năng sinh sản.
Nhưng vào lúc phút chót, các quốc gia trên thế giới đã hợp sức
bảo vệ loài cá voi lớn này.
Và loài cá voi trơn phương Nam đã có sự phục hồi đáng kể.
Ngày nay, hàng ngàn cá thể chu du từ Nam Cực
để sinh sản khắp bờ biển phía Nam nước Úc.
Điều đó cho thấy nếu ta cho sự sống ngoài đại dương một cơ hội,
nó có thể hồi phục.
Và nếu chúng ta có thể cứu giúp một loài đang trên bờ vực tuyệt chủng,
chắc chắn ta có thể chung tay
khôi phục sức khỏe của đại dương.
Ngày càng nhiều người trong chúng ta đã hành động.
Dọn dẹp rác thải.
Cam kết giảm lượng khí thải.
Bảo vệ các loài động vật
và nhà của chúng.
Nếu hành động ngay,
ta vẫn có khả năng chữa lành đại dương rộng lớn của chúng ta.
Biên dịch: Chau Pham