OKYANUSLARIMIZ
En ücra okyanusumuzda...
SESLENDİREN BARACK OBAMA
...en yakın kıtanın 1.500 kilometreden fazla uzağı.
Zavodovski Adası.
Volkanik patlamaya meyilli...
...bitki örtüsü seyrek...
...ve fırtınaların uğrak noktası.
Yine de Zavodovski Adası
iki milyondan fazla miğfer penguenine ev sahipliği yapıyor.
Bu adanın çevresindeki sular
yeryüzünün en iyi balık avını sağladığı için buradalar.
Bu yavrular yemeklerinin ayaklarına gelmesine alışkın.
Esas zorluk yemeği kapıya kadar getirenlerin.
Anne miğfer pengueni.
Yavruları için midesi kril dolu.
Geçmesi gereken tek bir engel var.
Bu kale gibi adanın etrafını çevreleyen sarp kayalıklar.
Aşağı inmeye çalışanlar bile çok zorlanıyor.
O yukarıya nasıl çıkacak?
Kayalara tırmanabilir.
Belki de çözüm okyanusa karşı koymak değil...
...kendini ona bırakmaktır.
Akışına bırak.
Ama akış
iki yönlü.
Dalgalı sular hiç merhamet etmiyor.
Yavrularına yiyecek götürebilme şansı olsun diye
miğferini kafasına geçirip...
...kendini hazırlıyor.
Şimdi kendini dalgaların en büyüğüne bırakacak.
Başardı!
Şimdi sıra son mücadelede.
Aktif bir volkanın eteklerinde bir buçuk kilometrelik tırmanıştan sonra...
...kıymetli yükünü teslim edecek.
Azametli miğfer pengueni
burada, okyanusların en ıssızında hayatta kalabilmek için
zorluklara göğüs geren herkesin ödüllendirildiğini kanıtlıyor.
GÜNEY OKYANUSU
Güney Okyanusu, Antarktika'yı tamamen çevreliyor.
Gezegenimizin en soğuk sularına ev sahipliği yapıyor.
Buranın kışlarında sıcaklık eksi 45 derecenin altına düşebiliyor.
Rüzgârlar da saatte 300 kilometre hıza ulaşabiliyor.
Küresel okyanus akıntısının en güçlü olduğu bu ücra okyanus
saklı dünyaları uzun süredir koruyor.
Güney Okyanusu'nun uzak uçlarında Güney Avustralya kıyıları yer alıyor.
Soğuk suları sıra dışı türlere ev sahipliği yapıyor.
Birçoğu başka hiçbir yerde bulunmaz.
Kıyıdan biraz açıkta el balığı yaşıyor.
Yüzmek yerine yürümeyi tercih eden birkaç balık türünden biri.
Bu benekli el balığı dünyadaki en nadir balıklardan biri.
Bu balıktan 3.000 taneden az kaldı.
Bu da onun koruduğu bu şeyleri ziyadesiyle değerli hâle getiriyor.
Yumurtalarını bırakabileceği tek yere bıraktı.
Bir deniz lalesinin sapına.
Alüvyonlu zeminden yükselen bu bitki akıntıya karşı âdeta bir çıpa gibi.
Ama bu, onların sallanmasına neden olup aç komşuların iştahını kabartıyor.
Yavrularının şansına...
...o çok güçlü bir anne.
Kuyruk vuruşları...
...keşiş yengecinin icabına bakıyor.
Dev deniz sümüklü böceklerini ısırarak onlara hadlerini bildiriyor.
Bütün istilacıların hakkından geliyor.
Ama onun bile bir ezelî düşmanı var.
Kocaman bir denizyıldızı, el balığının 10 katı ağırlığında.
Yüzlerce ayağının her biri
dokunma, tat alma ve koklama duyularına sahip.
Annenin yumurtalarına kilitlenmiş durumdalar.
Isırmak ve itmek nafile.
O durdurulamaz.
Ama anne de pes edemez ki.
O yüzden riskli bir hamle yapıyor.
Denizyıldızına kendini sunuyor.
Onu yumurtalarından uzaklaştırmak için başka bir çaresi yok.
Muazzam bir fedakârlık gibi görünüyor.
Ama sonra...
...paçayı kurtarıyor.
Onun gibi metanetli anneler sayesinde
benekli el balıkları var olma savaşlarını sürdürebiliyor.
Güney Okyanusu'nda hayatta kalabilmek için ne gerekiyorsa yapmalısınız.
Güneye gittikçe de okyanus daha da tehlikeli bir hâl alıyor.
Büyük akıntı, Güney Okyanusu etrafında tam bir daire çiziyor.
Âdeta dönen bir su duvarı gibi.
Derinliği dört kilometreyi, genişliği ise 1.600 kilometreyi buluyor.
"Kutup Çevresi Akıntısı" olarak biliniyor.
Yolunun üzerinde de...
...Güney Georgia var.
Burası dünyanın en ücra adalarından biri.
Yine de her bahar birkaç hafta boyunca...
...en işlek yerlerden biri hâline geliyor.
Başka hiçbir yerde bulamayacağınız kıyı yaban hayatı yoğunluğu.
Üreme mevsimi.
Bu kumsalın her bir santimi de devlerin çekişmesine sahne oluyor.
Erkek deniz filleri
üreme hakları için kıyıda savaş hâlindeler.
Boyları altı metreyi, ağırlıkları da 3.600 kiloyu bulabiliyor.
Bu babayiğitler son derece büyük ve tehlikeliler.
Ama en kabadayıları bile bir zamanlar küçüktü.
Henüz birkaç saat önce doğmuş bir bebek.
O da dev olma yolunda birçok zorlukla karşılaşacak.
Ama önce bu battal boy buruşuk derisini annesinin besleyici sütüyle doldurmalı.
Çünkü rakipleri tetikte.
Güney Kutbu korsanmartısı.
Bir bebeğin hakkını çalmaktan hiç çekinmiyor.
Korsanmartı daha kolay bir hedef bulmaya gidiyor.
Yavru da dersini aldı.
"Anneye yakın dur."
Ama sıradaki sınavı o kadar kolay olmayacak.
Kumsal aşırı kalabalık olunca gerginlik de artıyor.
Dev erkekler bölgelerini savunmak için hiçbir şeyden çekinmiyorlar.
Kavgalarının ortasında kalanları hiç umursamıyorlar.
Ezilmek, yeni doğan bebeklerin bir numaralı ölüm sebebi.
Ama bugün, bu küçük yavruya ikinci bir şans bahşedildi.
Şimdiye kadar, annesi yanından bir an olsun ayrılmadı.
Önümüzdeki üç hafta boyunca yaklaşık 70 kilo daha ağırlaşacak.
İşte o zaman her şey değişecek.
Çünkü bir sabah uyandığında korkunç bir şok yaşayacak.
Annesi gitmiş olacak.
Kendi ağırlığının neredeyse yarısını süt olarak verdiğinden
beslenmek için okyanusa dönmek zorunda.
Yavru yüzme bilmediği için annesinin peşinden gidemez.
Yüzme öğrenecek güvenli bir yer bulması gerek.
Ama dikkati hemen dağılıveriyor.
Her deniz filinin hayatının dönüm noktası
suyla ilk temasıdır.
İlk girişte, vücudu olağanüstü bir reaksiyon veriyor.
Nefesini tutuyor.
Nabzı yavaşlıyor.
Kan beynine hücum ediyor.
Deniz memelisi olma yolundaki...
...ilk adımını atıyor.
Ama hâlâ öğrenecek çok şeyi var.
Diğer yavrularla sığ sularda bir aylık antrenmandan sonra...
...ilk kez okyanusa girmeye hazır.
Önümüzdeki birkaç yıl içinde
nefesini iki saatten fazla tutmayı öğrenecek
ve 1.800 metreden fazla derinliğe dalabilecek.
Sonra da bir gün bu kıyılara
okyanuslarımızdaki en büyük, en güçlü deniz fili olarak dönecek.
Güney Georgia'dan çıkan büyük akıntı
saniyede 140 milyon metreküp hızla akmaya devam ediyor.
Şiddetli rüzgârlar ve dünyanın dönüşünün de etkisiyle...
...gezegendeki en güçlü su akımı hâline geliyor.
Diğer okyanuslara karşı devasa bir bariyer.
Merkezinde de kıtaların en ıssızı yer alıyor.
Antarktika.
Yaklaşık 13 milyon metrekarelik
karla kaplı vahşi doğa.
Kıtanın uçsuz bucaksız buzullarının birçoğu
karadan, okyanusun üzerinde yüzen buz sahanlıkları olarak uzanıyor.
Okyanusun en güney noktasında
akıntı, Ross Buz Sahanlığı'nın altından akıyor.
Bu sahanlık Kaliforniya eyaletinden daha büyük.
Buradaki buzun kalınlığı 250 metreye ulaşabiliyor.
Yine de akıntının aktığı yerde...
...hayat var.
Burada bulunan omurgasızlar
milyonlarca yıldır hiç değişmemiş gibi görünüyorlar.
Hepsi de sonraki öğünleri için yaygara koparıyor.
Antarktika deniz örümceği de dâhil.
Yemek tabağı büyüklüğünde.
Birkaç aydır da yemek yememiş olabilir.
Burada bu kadar rekabet varken
bir süre daha böyle gidecek gibi.
Avantajın onda olduğu bir yer bulması lazım.
Suyun çok soğuk, âdeta donmanın eşiğinde olduğu bir yer.
Buz kristallerinin dokundukları her yüzeyde büyüyüp...
...buz mağaraları oluşturduğu bir yer.
Ama güzellikleri, tehlikelerini gizliyor.
Çünkü burada buza dokunan her canlı...
...kapana kısılabilir.
Ama tüm bu tehlike
riskli bir fırsat da sunuyor.
Sıra deniz örümceğinde.
Uzun, cılız bacaklarını kullanarak...
...buzun üzerinde parmak uçlarında yürüyor.
Yapışacak kadar uzun basmamaya dikkat ediyor.
Denizanası yemeğini de mideye indiriyor.
Buz mağarası varken örümcek ağını kim ne yapsın?
Bu aşırı soğuk koşulları Kutup Çevresi Akıntısı sağlıyor.
Âdeta soğuğu muhafaza eden bir buzdolabı gibi.
Kış bastırırken
Antarktika çevresindeki okyanus yüzeyi de
yavaş yavaş donarak geniş bir buz tabakasına dönüşüyor.
Yaklaşık 18 milyon kilometrekarelik bir alanı kaplıyor.
Güney Okyanusu'ndaki en önemli türler için mükemmel bir örtü.
Diğerleri üzerinde sınırsız bir güce sahip olan bir tür.
Antarktika krili.
Bu minik, karides benzeri kabukluların trilyonlarcası
deniz buzunun altında yetişen alglerle besleniyor.
Toplam ağırlıklarının
400 milyon tonun üzerinde olduğu düşünülüyor.
Tüm vahşi hayvanlar içinde en büyük kütleye sahipler.
Yaz gelince buzlar eriyor...
...ve kril avcıları da buraya akın ediyor.
Buralı gento penguenleri.
Binlerce kilometre öteden gelen büyük balinalar.
Büyük bir yıllık şölen.
Sonra kış geliyor, balinalar ayrılıyor ve deniz tekrar donuyor.
Geride sadece en dayanıklı olanlar kalıyor.
Uçamadıklarını kim söylemiş?
İmparator penguenler.
Denizde geçen iki uzun haftadan sonra
bu anne babaların yavrularına geri dönmeleri gerek.
Yavruları onları birkaç kilometre ötede daha kalın deniz buzu üzerinde bekliyor.
Daha biraz önce müthiş mesafeler yüzmüş olmalarına rağmen
vakit kaybetmeden karada ilerlemeye geçiyorlar.
Hepsi bu olağanüstü hava koşullarında
hayatta kalmak için gerekli donanıma sahip.
Kalın yağları onları soğuktan koruyor.
Su geçirmez tüyleri onları kuru tutuyor.
Bacakları bile tüylü.
En zorlu okyanusumuza dayanabilmek için evrimin ince ince işlediği adaptasyonlar.
Sağ salim eve varmak üzereler.
Fakat beklenmedik bir şey...
...her şeyi durduruyor.
Her bir imparator penguenin hayatı bu deniz buzunun varlığına bağlı.
Küçük bir çatlak belki bize zararsız görünebilir
ama onlar için korkutucu bir değişime işaret ediyor.
Nedenini bilmeseler de endişelenmekte haklılar.
İklim krizi, okyanuslarımızın en izole bölgesine ulaştı.
Penguenlerin dünyası rekor seviyedeki sıcaklardan muzdarip.
Normalin 28 derece kadar üstünde.
Deniz buzu, yavrular su geçirmez tüylerini çıkaramadan önce erirse...
...boğulurlar.
Çok sayıda koloni erken buz erimesinden zarar gördü bile.
On binlerce yavrunun ölümüne neden oldu.
Doğanın en sağlam dayanıklılık uzmanları için
bu karşılaştıkları en zor sınav olabilir.
Bilim insanları, ısınmanın devam etmesi hâlinde
bu yüzyılın sonuna kadar Güney Okyanusu'nda
imparator penguen kalmayacağından endişe ediyor.
Akıntı yolculuğuna devam ederken
Antarktika Yarımadası, rotasını daraltıyor.
Şiddetli rüzgârlar ve güçlü akıntılar
dip sularını yüzeye kadar çıkmaya zorluyor.
Pasifik ve Atlantik Okyanusu'ndan çıkan bu su
günümüzde her zamankinden daha sıcak.
Yukarı doğru akıntı gizli bir giriş görevi görerek
sıcaklığın Kutup Çevresi Akıntısı'na sızmasını sağlıyor,
bu da erimeyi daha da artırıyor.
Savunması bozulunca yazlar o kadar sıcak hâle geldi ki
yarımadanın etrafındaki deniz buzu
giderek azalmaya başladı.
Kayıt tutulduğundan beri en büyük buz kaybı.
Altında beslenecek buz olmadığından krillerin çoğu bu suları terk etti.
Onlarla beslenen birçok hayvanla birlikte.
Kalan son deniz buzunun bir kısmı fiyortların derinliklerinde korunuyor.
Burada hayata tutunan buza bağımlı bir canlı var,
öyle kolay da pes etmeyecek.
Yengeç yiyen fok.
Bu haşin körpe erkek son derece sert.
Tam bir savaşçı.
Savaş yaraları da bunu destekliyor.
Deniz buzunda doğdu ve yüzgeçleri karaya hiç değmedi bile.
Ama son zamanlarda
dünyası tanınmaz hâle geldi.
Üzerine çıkabileceği kalan birkaç parça buzdan birini buldu.
Yanına da başka bir tür fok daha geldi.
Weddell foku. O da sığınacak bir yer arıyor.
Koy alışılmadık derecede sessiz.
Orkalar.
Antarktika'nın katil balinaları.
Ama bunlar öyle alelade katil balinalar değil.
Bunlar fok avcıları.
Tüm çıkışları da tuttular.
Foklar için deniz buzu âdeta bir cankurtaran salına dönüştü.
Neyse ki buzun keskin kenarları
ince derili katil balinaların çok yaklaşmalarına engel oluyor.
Foklar sallarında kaldıkları sürece güvende olacaklar.
Ama bu sürünün hiçbir yere gitmeye niyeti yok.
Birlikte çalışarak
büyük bir şok dalgası yaratmak için güçlerini kanalize ediyorlar.
Yengeç yiyen hemen geri çıkıyor.
Weddell da hemen arkasında.
Ama dalga avcıları...
...daha yeni başlıyor.
Daha yağlı olduğu için daha yavaş hareket eden Weddell
daha kolay hedef.
Yengeç yiyenin aksine
Weddell'lar doğuştan savaşçı da değiller.
Weddell için hızlı bir ölüm.
Ama av...
...daha bitmedi.
Bu katil balinalar yeterli yiyecek bulmakta zorlanıyor.
Öfkeli yengeç yiyen...
...aslında ilk av tercihleri değil.
Ama pek deniz buzu olmadığından
fazla seçme şansları da yok.
Onlar tekrar toplanırken
fok fırsattan istifade ederek kaçıyor.
İki diğer parçanın arasına sıkışmış küçük bir buz parçası
onu saldırılarından koruyor.
Ama muazzam bir taktik bilgisi örneği göstererek
katil balinalar buzu ayırmaya başlıyorlar.
Bu büyük parça bu işi bitirir artık.
Ama avcılar henüz son sözünü söylemedi.
Bir dizi dip dalga vasıtasıyla...
...kalan kısmı parçalıyorlar.
Şimdi aşağıdan çalışıyorlar.
Buzu devirmeye uğraşıyorlar.
Ama yengeç yiyenin kolay pes etmeye niyeti yok.
Ama ne kadar uğraşırsa uğraşsın
onlardan kurtulamıyor.
Kaçacak hiçbir yer kalmadı.
Dört saat hız kesmeden süren saldırıdan sonra...
...tamamen bitap düşmüş durumda.
Ama dalgalar giderek küçülüyor.
Etkileri de azalıyor.
Katil balinalar da çok yoruldular.
Sen kazandın.
Katil balinalar bilinmez bir geleceğe doğru yol alıyorlar.
Bu uzman dalga avcılarından dünyada sadece 100 kadar var.
Deniz buzuyla birlikte onların umutları da azalıyor.
Bu şekilde avlanma becerilerini kaybederlerse
biz de onları kaybederiz.
Tüm Antarktika yaban hayatı denizin donmasına bağlı.
Yüzeyin derinliklerinde dahi.
Çünkü her yıl, deniz soğudukça
250 trilyon ton yüzey suyu derinliklere doğru akarak
büyük akıntıyı da beraberinde götürüyor.
900 metre derinlikte,
muazzam bir basınçla birleşen karanlık ve soğuk
hayatın akışını yavaşlatıyor.
Burada, Güney Okyanusu'nun dibinde...
...dünyanın yaşayan en eski hayvanları var.
Bu volkan süngeri piramitler inşa edilmeden önce hayattaydı.
15.000 yıl yaşayabiliyorlar.
Güney Okyanusu pek çok derin deniz canlısının doğum yeri.
Büyük akıntı vasıtasıyla Antarktika'dan dünyaya yayıldılar.
Bu sayede bugün
bu sıra dışı ve şahane canlılar...
...tüm okyanusların derinliklerine yayılmayı başardılar.
Akıntı sayesinde, Güney Okyanusu'nun
düşündüğümüzden çok daha fazla bağlantılı olduğunun kanıtı.
Burası âdeta gezegenin kalbi.
Küresel okyanus akıntısını güçlendiren soğuk, derin bir su akımı pompalıyor.
Bir okyanustan diğerine uzanan 120.000 kilometrelik yolculuğunda...
...birbirine bağlı tek bir su kütlesi oluşturuyor.
Bu da bizim tek büyük okyanusumuz.
Ama akıntı tüm okyanusları birbirine bağladığı için
bir yerde yaptığımız bir şey
başka bir yerdeki hayatları etkileyebiliyor.
Akıntının taşıdığı bir çöp parçası dünyanın öbür ucundan çıkabiliyor.
Eylemlerimiz yüzünden,
okyanuslarımız tarihte hiç olmadığı kadar sıcak.
Akıntı bu sıcaklığı dünyanın her yerine yayarken
balık popülasyonları göç ediyor...
...onları korumayı zorlaştırıyor.
Buzulların erimesi de hızlanıyor.
Bu da büyük akıntının geleceğini tehdit ediyor.
O olmazsa...
...ekstrem hava olayları daha da artar.
Okyanusların sağlığını gözetmezsek...
...bizi beslemeye devam edemeyebilirler.
Ama burada, Güney Okyanusu'nda,
işler zora girdiğinde sorumluluk alabileceğimizi gösterdik.
Bu güney gerçek balinası da bunun canlı kanıtı.
Bir zamanlar onun türünü
100'den az doğurgan dişi kalana kadar avlamıştık.
Fakat son dakikada,
dünyanın dört bir yanındaki ülkeler...
...büyük balinaları korumak için birleşti.
Güney gerçek balinaları da olağanüstü bir toparlanma yaşadı.
Bugün binlercesi üremek için Antarktika'dan çıkıp
Avustralya'nın güney kıyısına geliyorlar.
Okyanus hayatına bir şans verirsek kendini toparlayabileceğinin bir kanıtı.
Bir türün yok olmanın eşiğinden kurtarılmasına yardım edebiliyorsak da...
...birlikte çalışıp
okyanuslarımızı da sağlığına kavuşturabiliriz.
Giderek daha fazla kişi harekete geçiyor.
Çöplerimizi temizliyoruz.
Emisyonları azaltmaya gayret ediyoruz.
Canlı türlerini koruyoruz.
Yuvalarını da.
Şimdi harekete geçersek
tek büyük okyanusumuzu
iyileştirmeye yardım etmek için hâlâ gücümüz var.
Alt yazı çevirmeni: Reşat Bir