(ซีรีส์สารคดีจาก NETFLIX)
(มหาสมุทรของเรา)
หมู่เกาะฟอล์คแลนด์
(บรรยายโดย บารัค โอบามา)
สถานีกลางมหาสมุทรแอตแลนติกใต้แห่งนี้ ถูกลมกระโชกพัดกระหน่ํา
พร้อมกับมีคลื่นแรงตลอดปี
ช่วยหมุนเวียนสารอาหาร
กระตุ้นให้สาหร่ายเติบโต
ซึ่งนั่นทําให้ทะเลมีสีเขียวอุดมแอตแลนติก
แต่ช่วงลมสงบก่อนพายุมักจะอยู่ไม่นาน
ดังนั้นถ้าอยู่แถวนี้จะต้องพยายาม ฉวยโอกาสช่วงอากาศดีให้มากที่สุด
โลมาคอมเมอร์สัน
เจ้าพวกนี้ชอบโต้คลื่น
สีประจําตัวน่ะเหรอ
คือสีพรางแบบหนึ่ง
สีนั้นช่วยพรางไม่ให้เห็นรูปทรงร่างของมัน
เจ้าโลมาช่วงตัวยาวสี่ฟุตพวกนี้ ไม่เคยละโอกาสเล่นสนุก
แถมการทําแบบนี้ก็มีประโยชน์อื่น
เพราะทั้งช่วยบริหารสมองชั้นดีของมัน
และเชื่อมสัมพันธ์โลมาในฝูง
แต่พวกนี้ก็ไม่ใช่นักโต้คลื่นกลุ่มเดียวที่นี่
สิงโตทะเล
ตัวนี้เป็นตัวผู้จ่าฝูง
นี่ถิ่นของมัน
มันจะเที่ยวไล่คนอื่นๆ
แต่ก็ไม่ได้มีใครกลัวเท่าไหร่
สําหรับเจ้าโลมา นี่ดูเป็นโอกาสจะได้สนุกมากขึ้นอีก
วันนี้คือการเล่นไล่จับ
และเมื่อสิงโตทะเลหมดอารมณ์จะไล่
โลมาก็จะออกจากที่ซ่อนมาเล่นจ๊ะเอ๋
การละเล่นแบบนี้ทําให้ทุกตัวได้บริหาร
ทั้งบริหารร่างกายและบริหารสมอง
แถมยังสร้างความผูกพันในทีม
ในบรรดาสัตว์หลายพันธุ์ที่อยู่กัน ในมหาสมุทรแอตแลนติกอันกว้างใหญ่
การรู้จักทํางานกลุ่ม คือกุญแจสําคัญของการเอาตัวรอด
(มหาสมุทรแอตแลนติก)
กระแสน้ําในมหาสมุทรโลกไหล
จากมหาสมุทรอินเดีย สู่มหาสมุทรแอตแลนติกตอนล่าง
จุดเริ่มต้นของการเดินทางขึ้นเหนือ ยาวไกลหนึ่งหมื่นไมล์ ยาวนานสี่ปี
ผ่านน่านน้ําทะเลคลั่ง คลื่นลมรุนแรงที่สุดจุดหนึ่งในโลก
การเดินทางของเราเริ่มต้นที่ ปลายสุดทางตอนใต้ของทวีปแอฟริกา
จุดที่กระแสน้ําจากมหาสมุทรอินเดีย กับแอตแลนติกมาบรรจบชนกัน
ที่ซึ่งชาวเรือโบราณรู้จักกัน ในนามของ "แหลมพายุคลั่ง"
พายุซึ่งก่อให้เกิดกระแสน้ําล้น คลื่นยักษ์ที่ซัดโถมเข้าชายฝั่ง
แต่ภายใต้ความเกรี้ยวกราดเหล่านั้น ยังมีจุดพักสงบ
ป่าสาหร่ายเคลป์ทึบที่ขึ้นตามชายฝั่งทะเล
จะช่วยซับกําลังของคลื่น ปราบพยศของมหาสมุทรคลั่งแห่งนี้
และที่ซ่อนอยู่ในทุ่งหญ้าป่าสูงใต้น้ําแห่งนี้
คือจุดซุ่มทํารังของคนสวนที่แสนใส่ใจ
เจ้าปลาจาน
กําลังวุ่นกับการกวาดลานบ้านตัวเอง
มันปัดกวาดวงหินไว้อย่างดี
ไม่ให้มีวัชพืชหรือเศษทรายใดๆ
เพื่อจะดึงดูดใจให้ตัวเมียมาวางไข่
แต่ก็ยังมีคู่แข่งเป็นตัวผู้อื่นๆ อีกมาก
ถ้าจะสร้างตัวให้โดดเด่น ที่ของเขาต้องไร้ที่ติ
ทุกอย่างขึ้นกับภาพที่สร้าง
และเก็บทุกอย่างที่อาจทําให้ดูรก
ปูเสฉวนเหรอ ไปไกลๆ
สาหร่ายอีก
หลบไปเลย ไอ้หลาม
ปลาดาวนี่ก็ต้องเก็บ...
ปาข้ามรั้วข้างบ้านไปละกัน
หนูเปล่านะ
เพื่อนบ้านดูไม่ค่อยพอใจ
คุณพี่แอบทําหล่นไว้รึเปล่า
เปล่านะ เอาไปเลย
ใช่ว่าจะหาเทนนิสปลาดาวดูได้ อย่างใกล้ชิดติดขอบสนามบ่อยๆ
โยนไปโยนมาเมื่อไหร่จะจบ
แต่ทั้งคู่ก็แสดงจุดยืนแล้วล่ะ
ได้เวลาทิ้งปลาดาว แล้วกลับไปทํางานต่อ
เมื่อจัดสวนหินของตนเองได้สมใจ
และยิ่งมีตัวเมียอุดมไข่ว่ายผ่าน
ในที่สุดเขาก็จะเริ่มออกลายให้เห็น
เขาเรียกความสนใจมายังที่ของตัว
ตัวเมียก็เหมือนจะชอบใจ
แล้วพอกระตุ้นใจกันนิดหน่อย สาวก็วางไข่
ทีนี้เขาก็จะสนใจแค่การเฝ้าดูแลไข่จนกว่าจะฟัก
แต่สภาพแวดล้อมในมหาสมุทรแอตแลนติกใต้ ก็เป็นเรื่องคาดเดาลําบาก
และอาจเกิดสถานการณ์คับขันได้ทุกเมื่อ
กวนให้มวลน้ําปั่นป่วน
ส่งกลิ่นไข่หอมยวนใจ ให้ลอยไปไกลจากพงสาหร่ายเคลป์
ดึงดูดฝูงปลาดาวเปราะผู้หิวโหย
ปลาตัวเดียวคงไม่อาจป้องกันถิ่น จากศัตรูทั้งฝูงได้
ถึงเวลาที่เหล่าเพื่อนบ้านจะต้อง พักความบาดหมางเอาไว้ก่อน
ต้องมาร่วมมือกันปกป้องไข่แล้ว
พวกมันลืมเรื่องทะเลาะเบาะแว้งกันทันที เมื่อมีภัยที่ร้ายกาจกว่า
ต้องรวมใจกันเท่านั้น ถึงจะปกป้องไข่
จากการรุกรานของปลาดาวเปราะได้
งานของเจ้าปลาจานน้อยนี้เกือบเสร็จแล้ว
เพราะอีกเพียงสองสัปดาห์ต่อมา
จะถึงวันที่ลูกน้อยฟักออกจากไข่
ลูกปลาจะถูกกระแสน้ําพัดจากไป
จนกระทั่งไปอยู่ตามป่าสาหร่ายเคลป์ ที่ล้อมชายฝั่งทะเลแสนปั่นป่วนไว้
สภาพอากาศเลวร้ายที่สุด ในมหาสมุทรแอตแลนติกใต้นั้นพบได้
ณ จุดที่ลมกระโชกแรงที่สุด อีกฟากหนึ่งของมหาสมุทร
ณ แหลมฮอร์นในทวีปอเมริกาใต้
ที่นี่มีพายุซัดกระหน่ําไม่หยุดหย่อน
แถมยังรุนแรงขึ้นทุกขณะ
ยิ่งมีวิกฤตสภาพแวดล้อมมากขึ้น แต่ละปีลมก็ยิ่งแรงขึ้น
ต้องใช้ทักษะเฉพาะตัวจึงจะล่าสัตว์หากิน ในทะเลที่โหดขึ้นเรื่อยๆ ของปาตาโกเนียได้
ออร์ก้าเป็นผู้ล่าสูงสุดของห่วงโซ่อาหารตรงนี้
ไม่มีอะไรที่พวกมันล่าไม่ได้
ต่อให้เป็นแมวน้ําช้างตัวเต็มวัย
ก็สู้กับพวกมันไม่ได้
แต่แมวน้ําช้างตัวเต็มวัย จะมาที่ชายฝั่งนี้เฉพาะช่วงสืบพันธุ์เท่านั้น
ถ้าจะอยู่ตรงนี้ตลอดปี ออร์ก้าจะต้องหาเหยื่ออื่น
ฝูงนี้มีคุณยายเป็นผู้นํา
อายุก็เกือบ 50 ปีแล้ว
และใช้เวลาทั้งชีวิตอยู่กับชายฝั่งนี้
ตอนนี้คุณยายหันไปสนใจกับชายหาด
ซึ่งจะมีแมวน้ํากับสิงโตทะเลวัยใส ขึ้นไปหลบยามที่คลื่นลมจัด
แม้รู้ว่าเสี่ยงที่คลื่นจะซัดให้ติดฝั่ง
แต่ออร์ก้าเหล่านี้ยังต้องขอลอง
ขึ้นไปล่าเหยื่อถึงบนหาด
ถ้าขึ้นไปติดบนนั้นอาจถึงตายได้
แทบไม่มีออร์ก้าบ้านไหนล่าบนหาดได้แบบนี้
เป็นทักษะพิเศษที่คุณยายเรียนมาจากแม่ และต้องส่งต่อให้รุ่นต่อไป
คุณยายต้องหาที่ให้เด็กๆ ฝึกได้อย่างปลอดภัย
จะได้ไม่เกยตื้นเมื่อล่าเหยื่อ
ในฐานะของครู คุณยายพาฝูงวัยใสนี้ไปที่พิเศษ
ทะเลสาบน้ําเค็มชายฝั่ง
ปลอดภัยจากอันตรายของคลื่นลมแรง
โรงเรียนสอนการล่าบนหาดแห่งนี้
เป็นที่ซึ่งนักเรียนรุ่นล่าสุด
จะซนได้เต็มที่
นักเรียนเหล่านี้มีความมั่นใจอย่างวัยใส
แต่เจ้าแมวน้ําน้อยนี่ยังโชคดี
เพราะน้องๆ ยังต้องฝึกอีกยาว
ครูจะเป็นผู้นําทาง
"ตามฉันมา"
การเลือกหาดที่เหมาะสมเป็นเรื่องสําคัญ
บทเรียนแรกในวันนี้เหรอ
มุมเข้าโจมตี
ถ้าหาดนั้นมีความชันน้อยเกินไป
มันจะเกยตื้นก่อนไปถึงตัวเหยื่อ
และเพราะวิธีนี้อันตรายมาก
มือใหม่จึงมักจะต้องมีคู่หูไปด้วย
เพื่อจะได้คอยช่วยถ้าเกยตื้น
ถึงเวลาบทเรียนที่สอง
การซุ่มซ่อน
คุณยายให้ทุกตัวหัดซ่อนกระโดง
ทุกตัวต้องหัดตั้งขบวนลาดตระเวน โดยว่ายให้ครีบหลังจมน้ําอยู่ตลอดเวลา
และยังต้องว่ายเงียบๆ ด้วย
กลั้นหายใจไว้จะดีกว่า
ได้เวลาสาธิตเต็มรูปแบบแล้ว
เป้าน่ะเหรอ
กวนแมวน้ําตัวนั้น
ถ้าจะผ่านเข้าขั้นต่อไป เด็กใหม่ต้องนําบทเรียนทั้งหมดมาใช้
ซึ่งทําให้เข้าใจว่า การล่าวิธีนี้จริงๆ แล้วยากแค่ไหน
ช้าไป
ดังไป
ความเร็วใช้ได้ แต่เล็งเป้าผิด
ก็ถือว่าพัฒนาอยู่บ้าง
น้อมนําคําสอน และเรียนรู้จากประสบการณ์ที่ผิดพลาด
แต่ก็ยังต้องฟังคําแนะนําจากผู้เชี่ยวชาญ
คุณยายเตรียมจัดฉากการโจมตีที่เหมาะเหม็ง
แล้วให้สัญญาณโจมตีด้วยการพยักหัว
นี่เป็นการโจมตีที่ใกล้ความจริงที่สุด และเป็นก้าวสําคัญสําหรับจบการศึกษา
การฝึกปฏิบัติภารกิจอันตรายขนาดนี้ อาจใช้เวลานานถึงเจ็ดปี
ไม่มีสัตว์นักล่าชนิดไหน ฝึกหนักขนาดนี้กว่าจะได้ติดยศ
นี่เป็นทักษะที่สลับซับซ้อนมาก
จะสําเร็จได้ก็ต่อเมื่อ ฝึกการทํางานเป็นฝูงมาเป็นปีๆ
พร้อมกับมีภูมิปัญญาคุณยายด้วย
ยิ่งเข้าใกล้เส้นศูนย์สูตร
ลมจะเบาลง คลื่นลูกเล็กกว่าเก่า
ขณะที่กระแสน้ําเส้นหลักไหลขึ้นเหนือ
และเมื่อโดนความร้อนหนักจากศูนย์สูตร
สภาวะปั่นป่วนของมหาสมุทร ก็ค่อยผ่อนคลายเบาลง
และชายฝั่งบราซิลก็เปิดทางให้กับ ป่าพืชที่ทนต่อน้ําเค็มได้ดี
ป่าโกงกาง
หนึ่งในสิ่งมีชีวิตที่เกาะกระแสน้ํามาได้ไกลที่สุด
พืชชนิดนี้เริ่มวิวัฒน์ที่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้
และแพร่กระจายไปทั่วเขตร้อนของโลก ด้วยการติดมากับกระแสน้ําโลก
ทําให้เกิดป่าชายเลนน้ําท่วมถึงเป็นวงกว้าง
เช่นที่นี่ ป่าอเมซอน
ซึ่งเป็นแถบป่าโกงกางยาวที่สุดในโลก
และทําให้เป็นแหล่งหากินใหม่ของปลาสุดกล้า
ปลาสี่ตาที่ปรารถนาการผจญภัย
มันกับลูกทีมสํารวจอยากจะเข้าป่ามาก
แต่ตอนนี้น้ําลง เลยติดอยู่ที่หาด
แสงอาทิตย์แถบศูนย์สูตร ทําให้ห้วงน้ําตื้นร้อนเกินไปสําหรับปลาส่วนใหญ่
แต่เมื่อน้ําขึ้น
และน้ําไหลเข้าท่วมบริเวณป่า
พวกมันก็พุ่งเข้าไปได้
ปลาพวกนี้ไม่ใช่แค่ว่ายเข้าไปนะ
มันโผข้ามคลื่นไปได้ด้วย
รวมกันเราอยู่ ปลอดภัยกว่า
ในนี้ต่างจากโลกภายนอกมากทีเดียว
ในป่าโกงกางแบบนี้ ทัศนวิสัยที่เป็นเอกลักษณ์ของมันมีประโยชน์มาก
ถึงจะได้ชื่อแบบนั้น แต่ปลาสี่ตาจริงๆ แล้วมีแค่สองตา
เพียงแต่ตาดําของมันนั้นสามารถแยกเป็นสองส่วน
ทําให้ตาครึ่งหนึ่งคอยระวังอันตรายที่ซุ่มอยู่ในน้ํา
ส่วนอีกครึ่งก็มองหาโอกาสที่มาจากเบื้องบน
เพราะในป่านี้ ไม่มีใครรู้ว่าอาหารมื้อต่อไปจะมาจากไหน
ปลวก
อร่อยเหาะ
อาจจะอูมามิ แต่มีรางวัลใหญ่รออยู่ข้างหน้า
สําหรับตัวที่กล้าพอจะว่ายไปตามกระแสน้ําขึ้น
จนถึงจุดที่ไกลสุดซึ่งน้ําจากมหาสมุทรจะท่วมถึง
เจ้าปลาน้อยตัวนี้ว่ายผจญภัยเข้าป่ามาแล้ว เกือบสองกิโลเมตร
เพื่อตามหาอาหารร้านลับ
ซึ่งจะมีให้กินได้แค่วันละสองครั้ง
ปูในป่าโกงกางพวกนี้ต้องถอยหลัง กลับลงน้ําเป็นระยะเพื่อให้เหงือกไม่แห้ง
ปลาสี่ตามีจังหวะแค่ไม่กี่นาทีก่อนที่น้ําจะลง
ได้แล้วหนึ่ง!
รางวัลชั้นยอดสําหรับผู้กล้า ไปในจุดที่ปลาไม่ค่อยกล้าไป
ไม่นานนัก น้ําก็ลง
ทีมสํารวจต้องรีบกลับไปยังชายฝั่งอีกครั้ง
ไม่อย่างนั้นอาจเสี่ยงที่จะต้อง เกยตื้นอยู่กับความร้อนแทบไหม้
เช่นเดียวกับที่มหาสมุทรแอตแลนติก มีอิทธิพลกับชีวิตในป่าอเมซอน
แม่น้ําสายใหญ่ที่สุดในโลกนั้น ก็ส่งผลต่อมหาสมุทร
ด้วยการพัดทั้งเศษใบไม้ และตะกอนแม่น้ําซึ่งอุดมสารอาหาร
ลงในมหาสมุทรถึงวันละหนึ่งล้านตัน
ช่วยนําส่งสารอาหารจากป่าดิบชื้นล้ําค่า
เพื่อให้กระแสน้ํานั้นพัดพาขึ้นไป
ตามชายฝั่งของบราซิล ได้อีก 3,000 กว่ากิโลเมตร
ก่อนจะไปตกอยู่ ณ เพชรยอดมงกุฎ ของมหาสมุทรแอตแลนติก
ทะเลแคริบเบียน
พวกเราพากันมาที่นี่ เพื่อดื่มด่ํากับความงามและน้ําอุ่นๆ
ปะการังอ่อนงอกงาม ในกระแสนํา้อุดมอาหารรอบเกาะโบแนร์
การจะทําตัวโดดเด่น ในแดนปะการังวุ่นวายแห่งนี้ไม่ใช่ง่าย
และเมื่อถึงเวลาต้องสืบพันธุ์ ทุกตัวก็ต้องหาแสงให้เกินหน้าใครๆ
แล้วก็มีแสงที่ต้องรอจนมืดก่อนจะเปล่งออกมา
มันไม่ได้มาตัวเดียว
งานแสดงแสงสีน่าอัศจรรย์นี้ เป็นการเปล่งแสงเพื่อจับจังหวะหาคู่
ของผู้อาศัยตามแนวปะการังตัวจ้อยที่สุดในโบแนร์
สัตว์วงศ์กุ้งกั้งปูจิ๋วที่มีชื่อว่า ออสตราคอด
แต่ละตัวมีขนาดเล็กกว่าเมล็ดข้าวเสียอีก
แต่เมื่อผสมสารเคมีสองส่วน ให้ทําปฏิกิริยากันในร่าง
ตัวผู้จะสามารถเปล่งแสงเป็นแถบ
สว่างพอจะนําทางให้ตัวเมียเห็นว่ามันรออยู่ตรงนี้
ตัวผู้จะว่ายเป็นฝูง ผลัดกันเปล่งแสง
เมื่อร่วมมือกันอย่างนี้จะทําให้พวกมันแต่ละตัว
เก็บสารเคมีไว้ในยามฉุกเฉินได้
แล้วก็ต้องใช้ด้วย
ปลาอมไข่เป็นนักล่าแพลงตอน ออกหากินยามกลางคืน
แต่ออสตราคอดก็มีอาวุธลับติดตัว
สารเคมีในร่างมันรสชาติแย่มาก
ปลาจึงจะรีบพ่นมันออกมาให้เร็วที่สุด
และที่แย่ยิ่งกว่านั้น
ตอนนี้เจ้าปลาอมไข่ก็เรืองแสงด้วย
กลายเป็นเหยื่อที่ล่าง่าย
ของนักล่ายามราตรีที่ซุ่มอยู่ในแนวปะการังนี้
ปลาสิงโต
ปลาสิงโตเป็นสัตว์พันธุ์ต่างถิ่น
มนุษย์นํามันมาจากมหาสมุทรแปซิฟิก โดยบังเอิญตั้งแต่เมื่อ 40 ปีก่อน
เมื่อไม่มีคู่ปรับทางธรรมชาติ
จํานวนของปลาชนิดนี้จึงเพิ่มขึ้นจนคุมไม่อยู่
ทําให้ปลาชายฝั่งปะการังเล็ก สูญพันธุ์ไปนับไม่ถ้วน
แต่เจ้าปลานี้ไม่ใช่อันตรายชนิดเดียว ที่มนุษย์นํามาสู่แนวปะการังนี้
วิกฤตสภาพอากาศก็ทําให้ ทะเลแคริบเบียนอุณหภูมิสูงขึ้นด้วย
ในช่วง 40 ปีที่ผ่านมา
อุณหภูมิที่เพิ่มขึ้นเพียงหนึ่งองศา ก็ส่งผลร้ายต่อการดํารงชีพ
ของแนวปะการังซึ่งไวต่ออุณหภูมิน้ําทะเล
แค่นั้นก็เพียงพอที่จะทําให้ทะเลน้ําตื้นแห่งนี้ กลายเป็นเหมือนหม้ออบความดัน
ที่ยิ่งแย่กว่านั้น หม้ออบที่ว่านี้กําลังจะระเบิด
อุณหภูมิที่เพิ่มขึ้นแปลว่า จะเกิดพายุเฮอร์ริเคนระดับแรงบ่อยขึ้น
เหมือนกับที่ความเครียดจากความร้อนทําให้ ปะการังฟอกขาวอ่อนแอเปราะบาง
แนวปะการังไม่อาจรอดจากทั้งอุณหภูมิที่สูงขึ้น
และพายุที่กระหน่ําหนักเรื่อยๆ ได้
ซึ่งได้ทําเราเสียแนวปะการัง ในทะเลแคริบเบียนไปแล้วกว่า 80%
และสําหรับสัตว์หลายชนิด แนวปะการังที่หายไปหมายถึงบ้านที่สูญหาย
พวกที่ว่ายหนีปัญหาได้ พวกนั้นยังพอมีทางออก
กระแสน้ําหลักของโลกบีบตัวผ่านช่องแคบๆ
เรียกว่าช่องแคบฟลอริดา
ที่นั่นเป็นเหมือนหัวฉีดจากสายยาง
ทําให้กระแสน้ําไหลด้วยความแรงถึง 30 เท่า
ของแม่น้ําทั้งโลกรวมกัน
ตอนนี้กระแสน้ํานั้นได้ชื่อว่ากระแสน้ําอุ่นกัลฟ์สตรีม
เป็นกระแสนํา้ที่ไหลเร็วที่สุดในมหาสมุทร ส่งความร้อนให้ทั่วแอตแลนติกเหนือ
และใช้เวลาเพียงหนึ่งเดือนก็ไหลจาก ฟลอริดาขึ้นไปถึงนิวยอร์ก
ที่ซึ่งน้ําอุ่นจะเป็นบ่อเกิดของแพลงตอนจํานวนมาก
หล่อเลี้ยงฝูงปลาสายพันธุ์หนึ่ง
ที่ครั้งหนึ่งถูกจับกินจนแทบจะสูญพันธุ์ไปแล้ว
ปลาเมนเฮเดน
ตอนนี้ เมื่อมีระบบจัดการประมงที่ดีขึ้น พวกมันกลับมามีจํานวนเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ
และแพร่มาถึงจุดนี้ นอกชายฝั่งลองไอส์แลนด์ นิวยอร์ก
ที่ซึ่งพวกมันต้องเกาะกลุ่มกันอย่างใกล้ชิด
เพราะกระแสน้ําที่อุ่นขึ้น ก็พาให้ฉลามแคริบเบียนทั้งฝูง
ว่ายขึ้นเหนือมาไกลกว่าที่เคย
ถึงแม้จะมีจํานวนมหาศาล ปลาเมนเฮเดนก็ไม่ใช่ปลาที่จับง่าย
เพราะมันมีปฏิกิริยาไวราวสายฟ้าแลบ แถมเกล็ดก็สะท้อนแสงดีมาก
เมื่ออยู่เป็นฝูงจึงส่องแสงเหมือนลูกบอลดิสโก้ แสบตาจนผู้ล่ามึนงง
และทําให้เกิดภาพอัศจรรย์ตา
ห่างจากหาดของเราไม่กี่เมตร
หลังจากไหลแรงออกจากทวีปอเมริกาเหนือ
กระแสน้ําโลกจะขยายตัวออก และกระจายความร้อนไปทั่วมหาสมุทร
กระแสน้ําสายหนึ่งจะมุ่งหน้าสู่ยุโรปเหนือ
ส่วนอีกสายจะไหลไปทางตะวันออก
เส้นทางที่จะพามันผ่านหมู่เกาะจิ๋วๆ
หมู่เกาะอะโซร์ส
ที่ตั้งของยอดเขาสูงที่สุด ในเทือกเขากลางสมุทรแอตแลนติก
มันสูงจากก้นทะเลถึง 27,000 ฟุต
ทะลุเข้าสู่กลางกระแสน้ําในมหาสมุทรโลก
ทําให้สารอาหารจากทะเลลึกผุดขึ้นมาที่ผิวน้ํา
และกลายเป็นที่หากินอุดมสมบูรณ์
ของสัตว์ที่ว่ายมาถึงสถานีกลางมหาสมุทรแห่งนี้ได้
กระแสน้ําที่อุ่นขึ้น เพิ่งเปิดเส้นทางสู่หมู่เกาะอะโซร์ส
ให้กับผู้มาใหม่จากชายฝั่งแอฟริกา
ฉลามวาฬ
ตัวยาวกว่า 15 เมตร
น้ําหนักมากกว่า 20 ตัน
ปลาใหญ่ที่สุดเท่าที่มีอยู่ในโลกทุกวันนี้
ในช่วง 15 ปีที่ผ่านมา
น้ําที่นี่อุ่นพอให้พวกมันมาเยือนได้บ่อยๆ
ถ้ากินปลามีดโกนพวกนี้ได้ นางก็คงกินแล้ว
แต่ในพื้นที่สามมิติตรงนี้
ปลาเล็กกลับหลบหลีกปลาใหญ่ได้ง่ายดาย
พื้นที่ปลอดภัยที่สุดก็คือว่ายอยู่เหนือฉลามวาฬ
เกาะติดไว้แต่ก็อยู่เลี่ยงปากนั่นไปด้วย
ปลาซิวปลาสร้อยฝูงนี้อาจรอดตัวไปได้
แต่เป็นปลาใหญ่สุดในทะเลนี้ทั้งที ก็ต้องมีทีเด็ดของตัวเองบ้าง
เพราะเจ้าฉลามวาฬมีหูชั้นใน ใหญ่ที่สุดในบรรดาสัตว์ทุกชนิด
ทําให้หูดีวิเศษกว่าใคร
แล้วมันก็ใช้โสตสัมผัสนั้นให้เป็นประโยชน์
ด้วยการพุ่งหาเสียงสะท้อนก้อง จากความวุ่นวายจากที่ไกลๆ
ปลาเล็กฝูงนี้กําลังถูกขยี้
ด้วยฝูงปลาทูน่าครีบน้ําเงินยักษ์ ที่บางตัวหนักถึง 680 กิโลกรัม
ทั้งขนาดและความเร็วเทียบได้กับม้าแข่ง
แต่ฉลามวาฬไม่ได้มากินทูน่าครีบน้ําเงิน
มันมารอปลาทูน่าพันธุ์เล็กที่อยู่ขอบๆ
ทูน่าครีบยาว ทูน่าครีบเหลือง และทูน่าท้องแถบ
ด้วยขนาดตัวไม่ถึงเมตร เจ้าพวกนี้ต่อกรกับทูน่าครีบน้ําเงินไม่ได้
เท่ากับยังเป็นปลาหิว
ต้องคอยหาโอกาสหากินใหม่ๆ เสมอ
นี่คือสิ่งที่มันต้องการ
พวกนี้รู้ว่าถ้าร่วมมือกับฉลามวาฬ
จะพาไปกินโต๊ะจีนมื้อใหญ่ที่สุดได้
มันได้ยินเสียงอื้ออึงขึ้นมาอีกแล้ว
จึงนําฝูงทูน่าแนวร่วมเข้าไป
เมื่อใกล้ที่หมาย ทูน่าเล็กจะนําไปก่อน
เข้าโจมตีก่อน
ปลาจิ๋วพุ่งเข้าหาฉลามวาฬทันที
เพราะคิดจะให้ปลาใหญ่ช่วยคุ้มภัย
แต่รอบนี้ ฝูงทูน่าไม่ยอมให้หลบได้
มันไล่ปลาซิวปลาสร้อยจนต้องว่ายขึ้น
โดยหวังจะดักให้ไปจนมุมที่ผิวน้ํา
ส่วนเจ้าฉลามวาฬยังรอ ให้ทูน่าเล็กต้อนปลาจิ๋วให้เบียดกันแน่นขึ้นทุกที
กลายเป็นทอร์นาโดปลาลูกมหึมาหมุนติ้ว
เมื่อขึ้นไปจนมุมกับผิวน้ําแล้ว
ทูน่าก็ดักปลาซิวกินได้ทีละตัว
นี่คือจังหวะที่ฉลามวาฬรอคอย
เพราะมีทีมงานช่วยต้อน ในที่สุดลูกพี่ก็กินได้จนอิ่ม
แต่ละคํา สวาปามปลาซิวปลาสร้อยไปนับร้อยๆ
ปลาใหญ่นี้ฉวยโอกาสใหม่ได้ดีที่สุด
ในมหาสมุทรที่เปลี่ยนแปลงรวดเร็วนัก
จากหมู่เกาะอะโซร์ส
ปลาทูน่าครีบน้ําเงินว่ายตามกระแสน้ําอุ่น
ขึ้นไปยังที่ผสมพันธุ์ในทะเลแยกจากมหาสมุทร
ทะเลเมดิเตอร์เรเนียน
ทะเลซึ่งครั้งหนึ่งเคยมีปลามากมาย แต่ตอนนี้ดูเปลี่ยนไปมาก
กลายเป็นบ่อเลี้ยงปลา
ในช่วงสองศตวรรษที่ผ่านมา
มนุษย์เราเปลี่ยนทะเลเมดิเตอร์เรเนียน บางส่วนจนแทบจําภาพเดิมไม่ได้
เช่นเดียวกับอีกหลายแห่งในมหาสมุทรของเรา
เทคโนโลยีอุตสาหกรรมประมงทําให้เรา
ลงไปในทะเลลึกมากขึ้นเรื่อยๆ
และทําการประมงจนเกินจุดที่ยั่งยืน
ปัจจุบัน มนุษย์เลี้ยงปลาทั้งฝูง ในบ่อกลางทะเลมากขึ้นเรื่อยๆ
ใช้สัญชาตญาณการอยู่เป็นฝูงของปลา ให้เป็นประโยชน์ต่อมนุษย์
เช่นปลากะพงและปลาจานที่อยู่ในกระชังเหล่านี้
จํานวนปลาตามธรรมชาติที่ลดน้อยถอยลง
ทําให้โลมาหัวขวดผู้หิวโหยฝูงหนึ่งว่ายมาถึงที่นี่
ที่ด้านนอกกระชัง ปลาทะเลก็มารวมตัวกัน เพราะอยากรวมฝูงกับปลาเลี้ยงในกระชัง
เพราะอยู่กันเยอะๆ จะปลอดภัยกว่า
แต่นั่นทําให้ฝูงโลมาได้มื้อทานสะดวก
กระแสน้ําโลกแทบไม่ไหลผ่าน เข้าห้วงน้ําปิดของทะเลเมดิเตอร์เรเนียน
ในนั้นจึงกักความร้อนไว้มากกว่าทะเลเปิด
ทําให้มีอัตราการระเหยสูงกว่า นํา้ทะเลเค็มกว่า
แม้แต่ปลาในกระชังยังโตยาก
ในน้ําทะเลที่อยู่ยากขึ้นทุกขณะ
นี่คืออนาคตมหาสมุทรของเรา ที่เผยให้ได้เห็นล่วงหน้าหรือเปล่า
และถ้าใช่ นี่เป็นอนาคตที่เราต้องการหรือไม่
ทั้งต่อปลา
ต่อนักล่าในหมู่ปลา
และต่อพวกเราเอง
อุณหภูมิโลกไม่ได้สูงขึ้น แค่ในเมดิเตอร์เรเนียนเท่านั้น
ในช่วงเวลาสี่ปีที่กระแสน้ําโลก ไหลผ่านมหาสมุทรแอตแลนติกนั้น
กระแสน้ําโลกก็สั่งสมความร้อนไว้เป็นจํานวนมาก
นําพาความร้อนไป จนทําให้อากาศตอนเหนือของยุโรปอุ่นขึ้น
จนอุณหภูมิเพิ่มขึ้นถึง 11 องศาเซลเซียส
ผลที่เกิดกับทะเลคือสภาพอากาศยิ่งเลวร้าย
ปัจจุบัน สภาพในมหาสมุทรแอตแลนติกเหนือ เลวร้ายลงทุกขณะ
ฤดูหนาวกลางมหาสมุทร กลายเป็นสภาวะที่เอาชีวิตรอดได้ยากขึ้น
ที่ไอซ์แลนด์ สภาพแวดล้อมที่เลวร้ายขึ้นทุกที กลายเป็นเครื่องทดสอบ
ความสัมพันธ์ที่มั่นคงแน่วแน่ที่สุด ในมหาสมุทรแอตแลนติก
เจ้านกพัฟฟินตัวนี้กําลังรอคู่ชีวิต
รักแท้หนึ่งเดียวในชีวิต
มันเป็นหนึ่งในนกนับแสนตัว ที่กําลังรอคู่บินกลับบ้าน
หลังจากต้องห่างกันไปแปดเดือน
คู่ชีวิตของมันยังบินอยู่กลางทะเล
ล่าหาอาหารและสั่งสมเรี่ยวแรง เตรียมรับฤดูผสมพันธุ์
ดังนั้นมันควรจะเตรียมโพรงรอไว้ก่อน
สําหรับนกพัฟฟินหนุ่ม งานแรกคือบิ๊กคลีนนิ่งสักหน่อย
พัฟฟินมีลูกได้แค่ปีละตัว ดังนั้นทุกอย่างต้องเป๊ะ
เอาไปปูให้พื้นนิ่มหน่อยแล้วกัน
แล้วหนุ่มก็พร้อมอวดผลงานละ
แต่คู่อยู่ที่ไหนก็ไม่รู้
มันแค่ต้องอดทนรอ
ตลอดสิบปีที่อยู่ด้วยกันมา คู่ชีวิตไม่เคยทําให้ผิดหวังเลย
แต่เจ้านกพัฟฟินที่แสนทุ่มเทนี้ก็ยังไม่อาจนิ่งเฉย
แต่งบ้านไปเยอะแยะแล้วก็ควรได้พักบ้าง
ดูแล้วก็สนุกดีด้วย
โดยเฉพาะยามที่ลมแรง
รอบตัวมีแค่คู่รักที่กลับมาเจอกัน
แต่ก็ยังไม่เห็นวี่แววที่รักของตัวเอง
ตั้งแต่อดีตจนไม่นานมานี้ คู่พัฟฟินจะกลับมาถึงแหล่งวางไข่ห่างกันไม่กี่วัน
แต่จํานวนปลาที่ลดลง พายุหน้าหนาวที่แรงขึ้น
ทําให้หาปลาได้ยากขึ้น
และคู่ชีวิตจะไม่ยอมออกจากจุดล่า
จนกว่าจะพร้อมวางไข่
ตัวเมียบางตัวไม่ได้กลับบ้านอีกเลย
มาเสียที!
หลังจากห่างกันนานถึงแปดเดือน
นี่คือหนึ่งในสัมพันธ์ที่จงรักภักดีต่อกันที่สุด ในมหาสมุทรแอตแลนติก
แล้วก็ถึงเวลาทําเรื่องสําคัญ ผลิตนกพัฟฟินน้อย
ชีวิตเจ้านกพัฟฟินและชีวิตของสัตว์ทุกตัว ในมหาสมุทรแอตแลนติกเหนือที่เลวร้ายขึ้นเรื่อยๆ
ต้องประสบปัญหาใหญ่มากมาย จากอุณหภูมิมหาสมุทรที่สูงขึ้น
แต่ธรรมชาติก็มีปฏิกิริยาตอบสนอง ในแบบที่มนุษย์คาดไม่ถึง
ฝูงปลาพากันย้ายถิ่นหาบ้านใหม่
ฝูงปลาตามธรรมชาติที่เหลืออยู่ ทั้งปลาค็อด
ปลาไข่
และปลาทูน่า
ต่างพากันว่ายขึ้นเหนือไกลขึ้น
ไปพร้อมกับกระแสน้ําในมหาสมุทรโลก
มุ่งหน้าสู่มหาสมุทรที่เปลี่ยนโฉมไปเร็วที่สุด
จากนี้ กระแสน้ําจะพุ่งไปยังมหาสมุทรอาร์กติก
พร้อมกับกระแสน้ําอุ่นที่จะละลายน้ําแข็งให้บางลง
และเปิดทางสู่มหาสมุทร ซึ่งครั้งหนึ่งไม่มีใครเข้าถึง
สิ่งมีชีวิตทุกตัวที่นี่ ต้องดิ้นรนถึงขีดสุดเพื่อให้มีชีวิตรอด
คําบรรยายโดย ศันสนีย์ โอบอ้อม