As illas Falkland.
Esta exposta zona do Atlántico Sur é azoutada por incesantes ventos e ondas.
Removen nutrientes
e estimulan o crecemento de algas,
o que converte o mar nun fértil prado.
A calma entre tormentas non dura moito,
así que os que viven aquí aprovéitana ao máximo.
Golfiños de Commerson.
Encántalles facer surf.
As súas peculiares cores
axúdanlles a se camuflaren,
xa que disimulan a forma dos seus corpos.
Estes golfiños, de pouco máis dun metro, xogan sempre que poden.
O xogo ten unha finalidade:
entreter os seus grandes cerebros
e conectalos como manda.
Pero non son os únicos surfeiros.
Un león mariño.
É o macho residente.
Estas ondas son súas.
Escorrenta todos os intrusos.
Pero aos golfiños non lles dá medo.
Para eles, é unha oportunidade para pasalo aínda mellor.
Hoxe toca xogar á pilla.
E, cando o león mariño se farta,
saen do agocho e perségueno eles a el.
Estes xogos mantéñenos en forma,
física e mentalmente,
e crean lazos como equipo.
Para moitas criaturas que viven no salvaxe Atlántico,
o traballo en equipo é a clave para sobrevivir.
OCÉANO ATLÁNTICO
A corrente oceánica global flúe
dende o océano Índico cara ao Atlántico Sur,
unha travesía cara ao norte de catro anos e 16 000 quilómetros,
por algunhas das augas máis bravas e coas meirandes ondas do planeta.
A nosa viaxe comeza na punta sur de África,
onde coliden as augas dos océanos Índico e Atlántico.
Un lugar que os antigos navegantes chamaban o cabo das Tormentas.
Tormentas que crean ondas xigantescas que golpean as costas.
Porén, baixo a bravura, existen lugares apracibles.
Densos bosques de argazos flanquean o litoral.
Absorben a enerxía das ondas e amansan este salvaxe océano.
E, agochada nun clareiro do bosque,
está a zona onde aniñará un xardineiro apaixonado.
Un sargo,
ocupado co coidado da súa parcela.
Asegúrase de que esta lustrosa rocha
non teña algas nin areas,
para que unha femia queira depositar aquí os seus ovos.
Pero ten que competir con outros machos.
Para destacar entre os demais, o seu terreo ten que estar perfecto.
Ten que dar boa imaxe
e quitar todo o que o poida ensuciar.
Cangrexo ermitán.
Alga.
Vai de aí, tiburón!
Esta estrela de mar, fóra.
Á parcela do veciño.
Eu non fun!
Ao veciño non lle fai graza.
Coido que che caeu isto.
Non. É túa.
Non se ve un partido de tenis cunha estrela de mar acotío.
Poden pasar todo o día así.
Pero xa se fixeron entender.
Toca desfacerse da estrela de mar e volver ao choio.
Co seu xardín ben limpiño
e coas femias por alí, cargadas de ovos,
por fin pode comezar co espectáculo.
Fai que se fixen no seu terreo.
A ela gústalle.
E, animada polo macho, pon os ovos.
Agora, o macho dedicarase a protexelos ata a súa eclosión.
Pero as condicións no Atlántico Sur son imprevisibles
e poden empeorar rapidamente,
remexendo a auga
e levando o delicioso aroma a ovos moito máis alá do seu clareiro no bosque,
atraendo un feixe de ofiuroideos famentos.
Un peixe só non pode defender o seu terreo ante un exército.
Toca facer as paces co veciño.
Deben traballar en equipo para salvaren os ovos.
Ante unha ameaza meirande, axiña se esquecen as diferenzas.
Só aliándose son quen de defenderen os ovos
da invasión dos ofiuroideos.
O traballo do sargo está a piques de rematar
porque, só dúas semanas despois,
por fin chega o día do nacemento das crías.
A gran corrente arrastraraas
aos numerosos bosques de argazos que definen este turbulento litoral.
As peores condicións climatolóxicas do Atlántico Sur atópanse
onde o vento sopra con máis forza, ao outro lado do océano,
en América do Sur, no cabo de Fornos.
Aquí as tormentas non dan tregua
e son cada vez máis severas.
Co empeoramento da crise climática, os ventos intensifícanse ano tras ano.
Cómpren habelencias especiais
para cazar nestas augas da Patagonia, cada vez máis hostís.
Aquí, o superpredador é a candorca.
Nada lles dá medo.
Nin un elefante mariño adulto
pode contra elas.
Pero os elefantes mariños só veñen a esta costa para reproducirse.
Para vivir aquí todo o ano, as candorcas precisan outras presas.
A avoa é a líder do grupo.
Ten case 50 anos
e leva toda a vida especializándose nesta costa.
Agora o seu obxectivo son as praias,
onde se refuxian do mar bravo as crías de foca e os leóns mariños.
Malia o risco de quedar varadas polas grandes ondas,
as candorcas teñen que aventurarse
a cazar na praia.
Se queda varada, podería morrer.
Moi poucas familias de candorcas cazan así.
A avoa aprendeu esta técnica da nai e debe transmitila ás máis novas.
Cómpre un lugar seguro para instruílas
e que non queden varadas.
Como instrutora, leva o grupo a un lugar moi especial.
Unha lagoa gorecida,
a salvo dos perigos das ondas.
Esta academia de caza na praia
é onde os novos recrutas
sementan o pánico.
Teñen a afouteza propia da xuventude,
pero, por sorte para esta cría,
quédalles moito que aprender.
A instrutora vai diante.
"Seguídeme."
É esencial escoller ben a praia.
A primeira lección do día:
o ángulo de ataque.
Se non hai moita pendente,
quedan encalladas e non chegan ao seu obxectivo.
Como é moi perigoso,
é mellor que as novatas leven acompañante,
alguén que lles axude de quedaren varadas.
Toca a segunda lección:
sixilo.
A avoa ensínalles a agochar as aletas.
Precisan aprender a desfilar en formación mantendo as aletas dorsais baixo a auga.
Pero non poden armar barullo.
Mellor conter a respiración.
Toca facer unha demostración.
O obxectivo?
Tocar esa foca.
Para avanzaren, as recrutas deben poñer en práctica as leccións aprendidas,
pero resulta ser moi complicado.
Moi lenta.
Moi barulleira.
Boa velocidade, pero obxectivo equivocado.
Van progresando,
lembrando as leccións e aprendendo dos erros.
Pero aínda precisan as directrices da experta.
A avoa argalla o ataque perfecto.
Dará a orde cun xesto da cabeza.
É o mellor intento desta estudante e un gran paso cara á súa graduación.
O adestramento para esta perigosa misión pode durar ata sete anos.
Ningún outro depredador tarda tanto en gañar os galóns.
Un grupo de destrezas tan complexas
que só é posible adquirilas con anos de traballo en equipo
e a sabedoría da avoa.
Cara ao ecuador,
o vento amaina e as ondas fanse máis pequenas
a medida que a corrente flúe cara ao norte,
onde, baixo a intensa calor,
o carácter salvaxe do océano semella suavizarse.
O litoral brasileiro dá paso a bosques de árbores resistentes á salinidade.
Mangleiros.
Grandes viaxeiros da corrente.
Son nativos do sueste asiático
e, viaxando coa corrente, estendéronse polos trópicos,
creando vastas extensións de mangleirais
coma este da Amazonia,
o mangleiral máis extenso do mundo.
Aquí vénse alimentar un peixe moi intrépido,
o peixe de catro ollos, que é moi aventureiro.
O equipo de peixes de catro ollos está desexando entrar no bosque,
pero a marea está baixa e están encallados na costa.
A auga destes baixos é demasiado quente para moitos peixes.
Cando a marea sobe
e a auga anega o terreo,
alá van.
Non só nadan.
Tamén brincan.
O máis seguro é non separarse.
Aquí dentro, o mundo é moi distinto.
Nestes mangleirais, élles moi útil a súa peculiar vista.
Malia o nome, os peixes de catro ollos só teñen dous,
pero cunha singular división da pupila,
que lles permite detectar os perigos debaixo da auga con medio ollo
e buscar oportunidades na superficie co outro medio.
Nesta selva, nunca se sabe de onde sairá a comida.
Térmites!
Deliciosas.
Son moi saborosas, pero hai un premio meirande
para quen ouse aventurarse a seguir a marea
ata onde chegan as augas do océano,
a case dous quilómetros de onde comezou a súa aventura pola selva,
na busca dun manxar oculto
que só poden cazar dúas veces ao día.
Os cangrexos de mangleiral refrescan as branquias na auga do mar.
Ten uns minutos antes de que a marea comece a baixar.
Pillouno!
A maior recompensa por atreverse a ir onde poucos o fan.
A marea baixa moi pronto
e o equipo da expedición debe retirarse á costa
ou arríscanse a quedar varados baixo unha calor abrasadora.
Igual que o Atlántico inflúe na vida do Amazonas,
o río máis longo do mundo tamén inflúe no océano,
pois apórtalle máis dun millón de toneladas de broza
e sedimentos a diario,
e transporta valiosos nutrientes da selva,
que a corrente arrastra
a 3200 quilómetros da costa do Brasil
e entrega á xoia do océano Atlántico,
o mar Caribe.
Vimos aquí gozar da súa beleza e das augas cálidas.
Os corais brandos prosperan
na corrente enriquecida arredor da illa de Bonaire.
Neste carnaval de coral, non é doado chamar a atención.
E, na época de apareamento, hai que destacar entre os demais.
Unha criaturiña aproveita a escuridade para lucirse.
Non é a única.
Este máxico espectáculo de luz é o ritual de apareamento sincronizado
duns dos residentes máis pequenos de Bonaire,
uns crustáceos diminutos chamados ostrácodos.
Máis pequenos ca grans de arroz.
Ao mesturaren dous químicos moi reactivos que teñen no corpo,
os machos crean cadeas de luz
tan brillantes que guían as femias cara a onde eles agardan.
Os machos móvense xuntos e prenden as luces por quendas.
Esta colaboración permítelle a cada un
reservar algúns químicos para emerxencias.
E vanlles facer falta.
Os cardeais, duns dous centímetros, saen comer plancto de noite.
Pero os ostrácodos teñen unha arma secreta.
O químico ten un sabor noxento.
Así que os peixes cúspenos ao momento.
E, aínda por riba,
agora os cardeais tamén brillan na escuridade
e son presas fáciles
para un asasino nocturno que asexa por estes arrecifes,
o peixe león.
O peixe león é unha especie invasora
que os humanos trouxeron accidentalmente do océano Pacífico hai 40 anos.
Sen inimigos naturais,
a poboación propagouse de xeito descontrolado
e eliminaron incontables especies do arrecife.
Pero os humanos someten os arrecifes a máis presión aínda.
A crise climática provoca o aumento da temperatura do Caribe.
Nos últimos 40 anos,
o incremento de tan só medio grao xa ameaza a supervivencia
destes delicados arrecifes,
convertendo estas augas pouco profundas nunha pota a presión.
Por se non abondase, a pota está a piques de estoupar.
O aumento da temperatura incrementa a frecuencia dos furacáns máis violentos,
ao tempo que o estrés térmico debilita os corais e os fai máis fráxiles.
Non poden resistir a combinación do aumento das temperaturas
co das tormentas cada vez máis devastadoras,
que por agora xa levou á tráxica perda do 80 % dos corais do Caribe.
Para moitos, perder o arrecife é perder o seu fogar.
Os que poden fuxir dos problemas teñen unha alternativa.
A gran corrente atravesa un oco estreito,
o estreito de Florida,
que é coma a boca dunha mangueira,
xa que a forza a avanzar a unha potencia 30 veces maior
que a de todos os ríos da Terra xuntos.
Coñecida como a corrente do Golfo,
é a corrente máis rápida do océano e reparte calor polo Atlántico Norte.
Tarda só un mes en ir de Florida ata Nova York,
onde as augas cálidas fomentan a proliferación de plancto,
que alimenta enormes bancos de peixes
que estiveron a piques de se extinguiren pola sobrepesca,
as alachas.
Agora, grazas á mellora da xestión da pesca, estanse a recuperar.
Incluso aquí, en Long Island, Nova York,
onde teñen que permanecer ben xuntiñas
porque agora, co aumento da temperatura da corrente, chegan tiburóns do Caribe
máis ao norte ca nunca.
Pero, malia ser moitas, non é doado cazar alachas.
Reaccionan incriblemente rápido e teñen escamas moi reflectoras.
Xuntas crean un efecto bóla de espellos que cega os depredadores
e ofrecen un novo espectáculo
a uns metros das nosas praias.
A corrente flúe con forza dende os EUA,
ensánchase e reparte calor polo océano.
Unha parte diríxese ao norte de Europa
e a outra vai ao este,
cunha traxectoria que a leva a unha cadea de illas diminutas.
Os Azores.
Aquí atópase o pico máis alto da dorsal mesoatlántica,
que se eleva a máis de 8200 metros sobre o chan oceánico,
xusto no camiño da corrente oceánica global.
Fai subir á superficie os nutrientes das profundidades,
creando zonas ricas en alimento
para quen dea chegado a este reduto no medio do océano.
Co quecemento da corrente, agora os Azores reciben
un novo visitante da costa de África.
O tiburón balea.
Mide 15 metros
e pesa máis de 20 toneladas.
É o meirande peixe que existe hoxe en día.
Nos últimos 15 anos,
converteuse nun visitante asiduo porque a auga está máis quente.
Comería estes trompeteiros encantado,
pero, neste espazo tridimensional,
conseguen burlalo facilmente.
O lugar máis seguro é por riba del.
Así téñeno preto, pero evitan a súa boca.
Polo de agora, este equipo de peixiños deu escapado,
pero un non chega a ser o meirande peixe sen saber algún truco.
Ao ter o oído interno máis grande do reino animal,
ten un sentido do oído extraordinario.
E agora vaille sacar partido.
Diríxese cara aos sons dun balbordo distante.
Este banco de peixes está sendo arrasado
por uns atúns vermellos xigantes de ata 680 quilos de peso,
co tamaño e a velocidade de cabalos de carreiras.
Pero non vén polos atúns vermellos,
vén polos atúns máis pequenos que nadan pola beira:
bonitos, atúns patudos e atúns listados.
Miden apenas 60 cm e non poden competir cos atúns vermellos.
Así que seguen con fame
e sempre á espreita de novas oportunidades.
Xusto o que el precisa.
Saben que, se colaboran cun tiburón balea,
a recompensa pode ser un gran banquete.
Detecta outro tumulto
e vaino interceptar co seu equipo de atúns.
Ao se achegaren, os pequenos atúns adiántanse
e atacan.
Os peixiños descenden cara ao tiburón balea
na procura de refuxio.
Pero, desta volta, os atúns non lles permitirán atopalo.
Obríganos a ascender,
para acurralalos contra a superficie.
El agarda mentres os atúns os acurralan cada vez máis.
Fórmase un inmenso tornado de peixes.
Totalmente encurralados,
os atúns xa os poden comer dun en un.
Este é o momento que el esperaba.
Grazas á súa tropa de atúns, xa pode comer ata fartarse.
Traga centos de peixes en cada bocado.
Sabe aproveitar as novas oportunidades
que ofrece un Atlántico que muda moi axiña.
Dende os Azores,
os atúns vermellos seguen a corrente cálida
ata as súas zonas de reprodución, nun mar illado.
O Mediterráneo,
que xa non ten nada que ver co mar cheo de peixe que era antes.
Piscifactorías.
Nos últimos dous séculos,
cambiamos tanto algunhas partes do Mediterráneo que son irrecoñecibles.
Como en moitas zonas dos nosos océanos,
a tecnoloxía industrial permítenos chegar máis lonxe e máis abaixo ca nunca,
e non pescamos de xeito sostible.
Cada vez criamos máis peixes en piscifactorías,
aproveitándonos da súa tendencia a vivir en grupos,
coma as robalizas e os sargos que están nestas redes.
A diminución da poboación de peixe
provoca que veñan aquí familias de arroaces famentas.
Fóra das redes, os peixes salvaxes buscan a compañía dos que están cativos.
Séntense máis seguros xuntos.
Pero, para os arroaces, son presas fáciles.
Polo mar pechado do Mediterráneo flúe pouca auga da gran corrente,
así que quece máis ca o océano,
o que dá lugar a unha maior evaporación e a augas máis salgadas.
Mesmo aos peixes de acuicultura lles custará sobrevivir
en augas cada vez máis hostís.
É este o futuro que lles espera a todos os océanos?
E, se é así, é o futuro que queremos?
Para os peixes,
os seus depredadores...
e para nós mesmos?
As temperaturas non están a subir no Mediterráneo soamente.
Durante a súa viaxe de catro anos ao longo do Atlántico,
a gran corrente acumula unha gran cantidade de calor,
abonda para crear un clima morno no norte de Europa,
que sobe as temperaturas ata 11 oC.
No mar, isto alimenta os fenómenos extremos.
As condicións no Atlántico Norte son cada vez máis duras.
E sobrevivir ao inverno en mar aberto é cada vez máis complicado.
En Islandia, o aumento das condicións extremas poñen a proba
unha das relacións máis fortes de todo o Atlántico.
Este arao papagaio agarda pola súa parella de toda a vida.
O seu amor verdadeiro.
É un dos 100 000 que están agardando que as parellas volvan á casa
tras oito meses separados.
A súa parella aínda está no mar,
pescando e collendo forzas para a tempada de cría.
Máis lle vale ir preparando o tobo.
A primeira tarefa do arao papagaio macho é pegar unha boa limpeza.
Só teñen un poliño ao ano, así que todo ten que saír perfecto.
Algún coxín...
e xa pode presumir de casa.
Pero non hai rastro dela.
Ten que ter paciencia.
Nos dez anos que levan xuntos, nunca lle fallou.
Pero o coitado non vai quedar de brazos cruzados.
Tras preparar con esmero o niño, merece unha pausa.
E semella divertido.
Sobre todo, se o remonta o vento.
Ao seu redor, as parellas reúnense felizmente,
pero a súa moza segue sen aparecer.
Ata hai pouco, as parellas volvíanse reunir aos poucos días.
Pero a diminución de peixes e o empeoramento das tormentas
dificulta a pesca.
E a parella non volverá
ata estar preparada para producir un ovo.
Hai femias que non regresan nunca.
Por fin!
Logo de oito longos meses separados.
Sen dúbida, unha das unións máis leais do Atlántico.
Toca poñerse ao importante: facer un bebé arao.
A estes araos e a todos os que viven no Atlántico Norte, cada vez máis salvaxe,
o quecemento do océano preséntalles enormes retos.
Pero, máis alá do que vemos, a natureza está a responder.
Os peixes mobilízanse na procura de novos fogares.
Poboacións de bacallau,
capelán
e atún
nadan máis cara ao norte,
movéndose coa corrente oceánica global
ata o océano que está cambiando con máis rapidez.
A continuación, a corrente entra no océano Ártico.
Leva con ela auga cálida, que derrete o xeo
e abre este océano, en tempos impenetrable.
Para sobrevivir aquí, cómpre chegar a novos extremos.
Subtítulos: Marina do Albardeiro