(ซีรีส์สารคดีจาก NETFLIX)
(มหาสมุทรของเรา)
โลมาปากขวด
(บรรยายโดย บารัค โอบามา)
ฝูงนี้ว่ายอยู่แถบชายฝั่งกระแสน้ําอุ่นตื้น ของรัฐเวสเทิร์นออสเตรเลีย
ซึ่งมีป่าหญ้าทะเลขนาดใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งในโลก
แถวนี้ก็ใช่จะหาอาหารได้ง่ายๆ
พอจะมีปลาอยู่บ้าง แต่กว่าจะจับได้ก็ไม่ง่าย
โดยเฉพาะเจ้าปลาที่ปราดเปรียวลื่นไหล สมชื่อบัตเตอร์ฟิช
โลมาใช้เสียงในการหาอาหาร
แต่หญ้าทะเลก็เป็นอุปสรรค ต่อการหาพิกัดโดยใช้เสียงสะท้อน
แล้วถ้าเข้าไปใกล้เกิน
เจ้าบัตเตอร์ฟิชก็จะหลบลงไปซ่อนในกอหญ้าทะเล
ถ้าอยากเอาชนะเจ้าปลาน้อยให้ได้
สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่ฉลาดที่สุดในมหาสมุทร จะต้องใช้ความคิดสร้างสรรค์มากกว่านี้
ดูอย่างโลมาสาวตัวนี้ซึ่งกําลังพัฒนาทักษะ
เอาเปลือกหอยเปล่ามาใช้ให้เป็นประโยชน์
ปลาบัตเตอร์ฟิชอยากรู้อยากเห็น
แล้วมันก็ใช้เปลือกหอยเป็นที่หลบภัยได้
จะได้ผลไหมนะ
มันต้องหย่อนเปลือกหอยแต่ละชิ้นให้เหมาะเหม็ง
ใกล้ๆ กับหญ้าทะเล
แต่ยังอยู่ในที่โล่ง
สาวเริ่มจะหมดความอดทน...
จึงพยายามจะเร่งให้จบเร็วๆ
เกือบแล้ว
ได้มาหนึ่งละ
การเอาบัตเตอร์ฟิชออกจากเปลือกหอย ดูเผินๆ อาจจะยาก
แต่สําหรับโลมามันง่ายนิดเดียว
มันรู้แล้วว่าถ้าคาบเปลือกหอยมาชูเหนือน้ํา
เจ้าปลาน้อยจะลื่นหลุดลงมาเอง
เหมือนเนย
ไม่มีถิ่นไหนอีกที่โลมาจะฉลาดขนาดนี้
และสามารถผสมผสานพฤติกรรมซับซ้อน กับความรู้จักใช้อุปกรณ์ช่วย
นี่คือความพยายามที่จะหากิน โดยไม่ให้ถูกจับกิน
ซึ่งผลักดันให้เห็นความฉลาดล้ํา ในมหาสมุทรอินเดียเขตร้อน
(มหาสมุทรอินเดีย)
กระแสน้ําในมหาสมุทรโลกไหลไปทางตะวันตก
หอบเอาน้ําทะเลอุ่นจากเขตร้อนไปด้วย ในการเดินทางที่ปกติกินเวลาสองปี
จากเอเชียถึงแอฟริกา
เริ่มจากการพาชีวิตมาสู่ ทะเลเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ในส่วนที่เรียกกันว่าสามเหลี่ยมปะการัง
วงกตแห่งเกาะเขตร้อน 25,000 เกาะ
ซึ่งมีน้ํา 15 ล้านตันไหลผ่านทุกวินาที
ทําให้ภายในเขตน้ําตื้น ที่แดดส่องถึงนั้นสดใสอยู่เสมอ
และยังหล่อเลี้ยงชีวิตสัตว์น้ํา ที่มีมากมายหลากหลายชนิด
ยิ่งกว่าที่ใดในโลก
เมื่อมีสัตว์มากกว่า 80,000 สายพันธุ์ อาศัยใกล้ชิดกันแบบนี้
จึงไม่มีแนวปะการังใดที่อันตราย และมีการแข่งขันสูงเท่าที่นี่
แต่ที่น่าประหลาดใจคือ ที่นี่ก็หาอาหารยาก
ยิ่งมีสัตว์ผู้หิวโหยหากินอยู่เป็นล้านๆ ตัว
ทุกตัวที่อยู่ในแนวปะการังนี้ จึงมีชื่อขึ้นเมนูอาหารของเพื่อนบ้านได้
การปกป้องลูกๆ เป็นงานยาก ต้องทํากันทั้งวันทั้งคืน
ว่าที่คุณแม่หนึ่งตัวมีความคิดสร้างสรรค์เป็นพิเศษ
ในการพยายามจะปกป้องลูกน้อย
กั้งตั๊กแตนเจ็ดสี
เจ้าตัวนี้เหมือนวิศวกรแห่งแนวปะการัง
น้องมีภาพจําแผนผังของย่านอาศัย แม่นยําชนิดหาตัวจับยาก
งานถนัดที่ชอบมากก็คือการหาเศษซากปะการัง
มันจะจดจําพิกัดของซากแต่ละชิ้นไว้
เผื่อจะต้องใช้
แล้วถ้าจําเป็นก็ต้องไวด้วย
เพราะนักรีไซเคิลแห่งแนวปะการังก็เก่ง
ในการเปลี่ยนเศษปะการังทุกชิ้นที่หาได้
ให้กลายเป็นทราย
ชิ้นนี้ดูเหมาะมาก
แต่ทําไมต้องช่างเลือกขนาดนี้
เพราะมันรู้น่ะสิว่าต่อจากนี้ จะต้องการซากปะการังทรงไหน
ในโครงการก่อสร้างของตัว
อย่างกับมันแทบจะจําได้
ว่าปะการังชิ้นที่พบก่อนหน้านี้ มีโครงสร้างแบบไหน
จนกระทั่งเอามาประกบเป็นผนังกั้น แต่ละชิ้นเข้ากันพอดีกับอีกชิ้น
ชิ้นนี้อาจใช้ได้
อันนี้ผิดทรง
ด้วยฝีมือระดับช่างก่อสร้าง
จึงทําให้สร้างรังที่แข็งแกร่งเป็นป้อมปราการ
เพื่อปกป้องไข่ทั้ง 10,000 ฟอง จนกว่าลูกๆ จะฟักออกมา
แล้วถ้าใครอยากบุกเข้ามา
ก็ต้องผ่านด่านคุณแม่ไปก่อน
ไม่มีหวังเสียละ
เพราะความสามารถด้านวิศวกรรม
คุณแม่แสนฉลาดผู้นี้จึง แก้ปัญหาสําคัญที่สุดในแนวปะการังได้
จะฟูมฟักลูกรุ่นต่อไปให้ปลอดภัยได้อย่างไร
เมื่ออยู่ท่ามกลางเพื่อนบ้านผู้หิวโหย
แต่ก็ยังมีวิธีอื่นที่จะปกป้อง ให้ลูกหลานได้เริ่มชีวิตโดยมีโอกาสดีที่สุด
ปลานกแก้วหัวโหนกไม่คิดจะซ่อนไข่
มันใช้เล่ห์เหลี่ยมที่เหนือกว่าเหล่าพวกตัวกินไข่
แต่ก่อนจะมีลูกได้
สิทธิ์การสืบพันธุ์นั้นจะตัดสินจาก ระยะ 30 เมตรใต้ผิวน้ํา
เพราะการจะสืบพันธุ์ก็ต้องมีกาลเทศะ
ที่ตรงนั้นคือผาใต้น้ํา
คลื่นใต้น้ําและกระแสน้ําตรงนั้น จะไหลออกจากแนวปะการัง
และช่วยพัดพาไข่ไปสู่ที่ปลอดภัย
เวลาไหนน่ะรึ เมื่อใดก็ตามที่คลื่นใต้น้ําแรงที่สุด
แต่ละตัวต่างชิงดีชิงเด่น แย่งพื้นที่ซึ่งกระแสน้ําจะแรงที่สุด
ใครเป็นพี่ใหญ่ก็ได้ที่ดีสุด
ใครที่ครองตําแหน่งนั้นได้ ก็จะมีตัวเมียมาเลือกมากที่สุด
และไข่ที่ได้อสุจิจากมันจะถูกพัดไป ไกลจากแนวปะการังและพวกนักล่ามากที่สุด
แต่มันจะดึงดูดใจเหล่าตัวเมียที่ยังว่าย ในแนวปะการังข้างบนยังไง
โดยไม่ทิ้งจุดเด็ดที่จองไว้
ถ้าเป็นคู่แข่งเล็กๆ แค่สะบัดหางก็หนีกันหมดแล้ว
แต่แค่นั้นไม่พอสําหรับเจ้าตัวนี้
เจ้าปลาหัวโหนกตัวเบิ้มเกือบ 50 กิโลที่พร้อมชน
คู่แข่งที่พร้อมชิงจุดจับคู่เดียวกัน
มันไม่ได้กลัว
มีเรื่องเดียวที่ต้องทํา
นี่เป็นครั้งแรก
เรากําลังจะได้เห็นการประจันหน้าจัดหนัก แบบเกาะติดขอบสนาม
พวกมันพุ่งชนกันอย่างแรงจนกระทั่ง น้ําที่อยู่ระหว่างโหนกทั้งสองระเหิดเป็นไอ
โหนกบนหัวเป็นร่อง เพื่อเพิ่มแรงปะทะสูงสุด
นั่นทําให้เกิดฟองไอน้ํา ที่จะระเบิดในความลึกขนาดนี้
และสร้างคลื่นเสียงสะเทือนไปทั่วแนวปะการัง
ประกาศให้ผู้ชมทราบว่าสังเวียนนี้เริ่มขึ้นแล้ว
โหนกบนหัวไม่ใช่อาวุธเพียงอย่างเดียว
จะงอยปากที่ขบปะการังได้ก็ถูกนํามาใช้เช่นกัน
เทคนิคของทั้งสองคือชนแล้วกัด
เซาะจนเกล็ดของอีกฝ่ายหลุด
ยิ่งกระแสน้ําแรงขึ้น
ตัวเมียก็มามุงดูเพิ่มทุกขณะ
ในที่สุดก็มีปลามุงเป็นฝูง
ยกสุดท้าย
ยิ่งกระแสน้ําพุ่งสูง ยิ่งไม่มีอะไรมาแยกทั้งสองออกจากกันได้
ถูกใจทั้งสองฝ่ายนัก
เพราะต้องมีคู่แข่งที่สมน้ําสมเนื้อเท่านั้น
จึงจะสร้างเสียงดังกึกก้องไปทั้งแนวปะการังได้
ส่งสัญญาณว่าสองตัวนี้คือสุดแกร่ง
หมดยกนี้ ทั้งสองก็เป็นผู้ชนะ
การขึ้นสังเวียน ทําให้ทั้งคู่ได้ตัวเมียที่มุงชมอยู่หลายสิบ
แล้วตอนนี้ก็ถึงเวลาสืบพันธุ์
เมื่ออยู่ถูกที่
และถูกเวลา
ให้ระดับน้ําขึ้นลงและกระแสน้ําร่ายมนตร์ต่อ
นําพาปลาหัวโหนกรุ่นใหม่ไปสู่ที่ปลอดภัย
ห่างไกลจากแนวปะการังนั้น
กระแสน้ําในมหาสมุทรโลกไหลเข้าไประหว่าง หมู่เกาะแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
และพร้อมกันนั้นมันก็เก็บหลักฐาน
ของวิถีชีวิตใช้แล้วทิ้งของคนเบื้องบน
ก่อนจะพัดจากแนวปะการัง ไปยังน่านน้ํารกร้างจมทราย
แต่ละปี ขยะพลาสติกมากถึงสองล้านตัน ถูกพัดพาลงในมหาสมุทรอินเดีย
ถือเป็นมลพิษพลาสติกระดับสูงที่สุด ที่พบได้ในมหาสมุทรบนโลกนี้
ขยะแต่ละชิ้นใช้เวลาหลายร้อยปี กว่าจะย่อยสลาย
สุดท้ายจึงกลายเป็นไมโครพลาสติก
ทําลายสุขภาพมหาสมุทรโดยรวม
แล้วก็วนกลับเข้ามาอยู่ในวงจรอาหารของเรา
แต่ที่นี่มีผู้อาศัยนางหนึ่ง ซึ่งพยายามพลิกวิกฤตเป็นโอกาส
เจ้าหมึกมะพร้าว
มันกําลังหาที่ซุ่มโจมตีเหยื่อ
และของที่มนุษย์ทิ้งลงทะเล ก็เปิดโอกาสให้เลือกได้มากมาย
อย่างที่ว่ากัน ขยะของคนหนึ่ง อาจเป็นสมบัติของอีกคน
ขวดอาจกลายเป็นที่ซุ่มอย่างดี
แค่ต้องจัดวางนิดหน่อย
เอาละนะ
อุ๊ย
ลองใหม่ดีกว่า
ได้แล้ว
ต้องอย่างนั้น
นี่ก็น่าจะได้ผล กว้างกว่าเยอะ ดี
แต่ถ้ามันมองทะลุออกมาได้
เหยื่อก็อาจจะมองเข้ามาได้เหมือนกัน
ไม่ได้เรื่องแล้วล่ะ
หรือธรรมชาติจะมีทางแก้ที่ดีกว่า
ถ้าใช้กาบหอยสองข้าง
แล้วขุดลงไปเล็กน้อย
มีที่พอให้แอบมองออกมา...
สอดท่อหายใจออกมาได้ด้วย
เจ้าหมึกสามารถปลอมตัวเป็นหอย
เป็นการวางกับดักอย่างไร้ที่ติที่สุด
เจ้าหมึกกินแต่เนื้อ ทิ้งส่วนที่เหลือไป
แต่ทิ้งเศษอาหารไว้ทั่วๆ ก็ไม่ค่อยจะเข้าท่า
เพราะมันล่อพวกตัวกินเศษอาหาร
พวกปลาที่มาป้วนเปี้ยนจะทําให้ปูหนีหายไปหมด
เจ้าหมึกต้องคิดแล้วว่าจะไล่ปลายังไง โดยไม่ต้องออกจากที่กําบัง
มันจึงใช้ท่อพ่นน้ําเป็นปืน
เติมกระสุน
ก่อนหน้านี้ เราไม่เคยรู้เลยว่าเจ้าหมึก
สามารถติดอาวุธได้แบบนี้
ฉลาดล้ํามาก
นี่อาจเป็นสัตว์ชนิดเดียวในมหาสมุทรทั้งหมด
ที่ฉลาดถึงขั้นใช้อาวุธยิงเป้า
เมื่อทางสะดวก เจ้าหมึกก็กลับไปล่าเหยื่อได้
แถมมันยังเรียนรู้จากความผิดพลาดได้รวดเร็ว
รอบนี้มีการเอาขยะไปทิ้งด้วย
พ่นไปไกลๆ เพื่อให้จุดซุ่มโจมตียังเป็นที่ลับต่อไป
อย่างน้อยคนแถวนี้ก็รู้จักจัดการขยะของตัวเอง
กระแสน้ําในมหาสมุทรโลก ไหลออกจากสามเหลี่ยมปะการังสู่ทิศตะวันตก
ไปยังโซนมหาสมุทรเปิด
แต่ที่นั่นไม่ค่อยมีสิ่งมีชีวิต เนื่องจากอาหารหายาก
เหมือนเป็นทะเลทรายใต้สมุทร
แต่ในนี้ก็มียักษ์อยู่
นักเดินทางตามกระแสน้ําโลก
ซึ่งเพิ่งตื่นนอน
วาฬหัวทุย
ฝูงครอบครัวที่สนิทกันมาก
พร้อมลูกวาฬที่เพิ่งอายุไม่กี่สัปดาห์แต่โตไวนัก
เจ้าลูกวาฬทั้งหิวและตื๊อไม่หยุด
ถ้าจะผลิตน้ํานมอุดมสารอาหารตามที่ลูกต้องการ
คุณแม่จะต้องกินอาหารทะเลวันละหลายร้อยกิโล
นั่นแปลว่าต้องผละจากน่านผิวน้ําที่แดดส่องถึง ดําลงไปยังก้นมหาสมุทรลึก
ต่อให้จะอยากตามแม่ไปด้วย
ลูกน้อยก็ไม่อาจดําน้ํา 45 นาทีตามแม่ไปได้
อาจต้องรออีกถึงสามปี
กว่าลูกจะหัดกลั้นหายใจได้นานพอ และตามแม่ไปได้
แต่ลูกก็ยังได้ยินเสียงแม่
เมื่อดําลงไปล่าหมึกยักษ์ ที่ความลึกเกินสองกิโลเมตร
ลูกน้อยก็ยังรู้ว่าแม่ไม่ได้ทิ้ง
ทั้งพี่สาว ป้าๆ และน้าๆ ต่างมาห้อมล้อมและผลัดกันเล่นด้วย
เติมความรักความใส่ใจให้จนล้นปรี่
วาฬหัวทุยเป็นสัตว์ที่มีสมองใหญ่ที่สุดในโลก
ใหญ่กว่ามนุษย์เราถึงหกเท่า
และวาฬมีความรู้สึกเห็นอกเห็นใจ มากกว่ามนุษย์ถึงสามเท่า
ความผูกพันในครอบครัวชั้นต้น และความฉลาดทางอารมณ์เหล่านี้
ช่วยให้วาฬหัวทุยรอดอยู่ในแดนแล้งนี้ได้
ในที่สุดเมื่อกินหมึกจนอิ่ม แม่ก็กลับมา
พร้อมกับนมให้ลูกดื่มกิน
ระหว่างที่ขึ้นมาจากน้ําลึกนั้น แม่ก็ช่วยกวนห้วงน้ํา
พร้อมกับนําสารอาหาร จากห้วงทะเลลึกขึ้นมายังผิวน้ํา
เติมชีวิตห้วงน้ําแล้งและกระแสน้ํามหาสมุทร
ตลอดการเดินทางข้ามมหาสมุทรอินเดียของมัน
ผ่านแผ่นดินผืนจิ๋ว
หมู่เกาะมัลดีฟส์
หมู่เกาะชาโกส
หมู่เกาะเซเชลส์
แต่ละหมู่เกาะเป็นเหมือนโอเอซิสที่พัก ในทะเลทรายน้ําแห่งนี้
เป็นแม่เหล็กดึงดูดชีวิตสัตว์ทะเล
และสําหรับสัตว์บางชนิด นี่ก็เป็นโอกาสที่จะหากินได้ง่ายๆ
ปลากะมงพร้าว หรือเรียกย่อๆ ว่าจีที
ด้วยขนาดตัวไม่ถึง 14 กิโล เจ้าตัวนี้ถือว่ายังวัยรุ่น
หนุ่มน้อยเป็นสัตว์นักล่าซึ่งวันหนึ่ง อาจกลายเป็นผู้ล่าอันดับหนึ่งของหมู่เกาะปะการัง
และมันก็มาถึงพร้อมกับเหตุการณ์ช่วงสําคัญ
ในปฏิทินประจําปีของเกาะ
สัปดาห์ที่ลูกนกนางนวลแกลบจะหัดบิน
ลูกนกต้องพยายามเสริมสร้างความเข้มแข็ง
แต่พวกมันก็ยังเหนื่อยง่ายจนต้องพักบ่อยๆ
สําหรับเจ้าจีทีน้อยที่พยายามจะเติบโตแข็งแรง
นั่นเป็นโอกาสชั้นดีที่จะเปลี่ยนอาหาร
ตอนแรก มันก็ยังระวัง
พ่ายเสียแล้ว
สู้เหล่าตัวเต็มวัยร้ายกาจนี้ไม่ได้เลย
น้ําหนักตัวเกือบ 80 กิโลกรัม
ปลากะมงพร้าวเต็มวัย สามารถว่ายน้ําด้วยความเร็ว 65 กม.ต่อชม.
แล้วพวกมันก็ฝึกปรือฝีมือมาดี
ตัวเต็มวัยบางตัวว่ายกลับมากินเลี้ยงที่นี่ ติดต่อกันมากกว่าสิบปี
เจ้าตัวน้อยต้องหัดล่าให้ได้อย่างพวกพี่ๆ
ว่ายเข้าข้างหลังถ้าทําได้ แล้วค่อยเร่งความเร็ว
นั่นไงตัวหนึ่ง
เจ้าลูกนกเหนื่อย
นี่เป็นโอกาสงามที่สุดแล้ว
แต่นกเป็นสัตว์ที่จับยากนะ
โดยเฉพาะเวลาที่บินขึ้นไป
ภายในสัปดาห์เดียวนั้น ลูกนกจะเริ่มหัด พฤติกรรมเลียนแบบนกตัวเต็มวัย
สามารถบินได้นานขึ้น
และแทบไม่ลงมาระผิวน้ําอีกแล้ว
ตอนนี้เจ้าหนุ่มต้องประเมิน ความเร็วลมและระดับความสูง
มองเหนือน้ําก็ไม่ค่อยเห็น
แปลว่าต้องอาศัยการดีดตัวให้เป๊ะเท่านั้นเลย
ฤดูกาลนี้ ปลากะมงพร้าวมากประสบการณ์ มาถึงจุดล่าได้ก่อน
คงต้องฝึกอีกหลายปี กว่าเจ้าหนุ่มจะเก่งเท่าพวกรุ่นพี่
และโตพอที่จะถูกนับเป็น ปลากะมงพร้าวยักษ์ที่ตัวใหญ่จริงๆ
หลังจากไหลผ่านที่โล่งร้างในมหาสมุทรมาสองปี
กระแสน้ําในมหาสมุทรโลกก็ชนเข้ากับ ผืนทวีปแอฟริกาตะวันออก
เข้าผสมกับน้ําทะเลชายฝั่งที่อุดมสารอาหาร
แต่ ณ จุดนี้ กระแสน้ําจะแยกเป็นสองสาย
สายหลักจะไหลต่อลงใต้
แต่ในช่วงเดือนฤดูร้อน กระแสน้ําบางส่วน จะไหลขึ้นเหนือไปยังอ่าวเปอร์เซีย
ซึ่งเมื่อเจอกับแดดเขตร้อน
อัตราการระเหยอย่างรวดเร็วจะทําให้เกิด
ทะเลน้ําเค็มที่สุดแห่งหนึ่ง จากบรรดามหาสมุทรทั่วโลก
ที่นี่เป็นบ้านของสัตว์ที่ไม่ค่อยมีใครพบ
และครั้งหนึ่งเคยถูกเข้าใจผิดว่าเป็นเงือก
ทุกวันนี้ พะยูนก็ยังเป็นสัตว์ปริศนา
เจ้าตัวที่เหมือนวัวทะเลแสนอ่อนโยนนี้ ครั้งหนึ่งพบได้ทั่วไปตามชายฝั่งมหาสมุทรอินเดีย
ตั้งแต่ออสเตรเลียจนถึงแอฟริกา
ในบางที่ พวกมันถูกล่าจนแทบจะสูญพันธุ์
การกินหญ้าเป็นอาหารหลัก ทําให้มันต้องยึดติดกับป่าหญ้าทะเล
แต่ไม่นานมานี้มีการค้นพบว่า
พะยูนก็มีการอพยพระยะไกลเช่นกัน
เพื่อมารวมตัวกันเป็นฝูงใหญ่
แต่มารวมกันทําไม เรื่องนั้นยังเป็นปริศนา
ทุกวันนี้ ภาพเช่นนี้ถือเป็นภาพที่หาดูได้ยากยิ่ง
ภาพซึ่งเราอาจได้เห็นเพียงเพราะ อิทธิพลน้ําใหม่จากกระแสน้ํามหาสมุทร
ทั่วโลกนั้น ทุ่งหญ้าทะเล และสัตว์ที่กินหญ้าทะเลเป็นอาหาร
จํานวนลดลงเรื่อยๆ เมื่อประสบภัย จากอุณหภูมิน้ําทะเลที่เพิ่มสูงขึ้น
ความร้อนที่เพิ่มขึ้นทั่วโลกทําให้น้ําจํานวนมาก
ระเหยออกจากกระแสน้ํา
และเพิ่มความรุนแรงให้กับสภาพอากาศบนโลก
พายุมรสุม
ทุกปี พายุชนิดนี้จะพัดอยู่ ในมหาสมุทรอินเดียตอนเหนือ
และปัจจุบันก็ยิ่งรุนแรง ไม่อาจคาดเดาได้มากขึ้นทุกที
พายุมรสุมเพิ่มสารอาหารให้มหาสมุทรอินเดีย
จากการพัดสารต่างๆ ลงมาจากแผ่นดิน
แต่ทุกวันนี้ พายุหอบเอาสิ่งที่ไม่เป็นที่ต้องการลงมาด้วย
มลพิษต่างๆ
พลาสติกนับล้านล้านชิ้นลงมาอยู่ในมหาสมุทรทุกปี
ปลากระเบนเป็นนักเดินทาง
มันท่องไปตามกระแสน้ําในมหาสมุทรโลก
มานานกว่า 20 ล้านปีแล้ว
แต่ทุกวันนี้ เมื่อมันกินแพลงตอนผ่านฟิลเตอร์ในตัว
มันก็ไม่อาจเลี่ยงการบริโภคพลาสติกเข้าไปด้วย
และต่อให้มีพลาสติกที่มองเห็นและเลี่ยงได้
ก็ยังมีอนุภาคพลาสติกขนาดแพลงตอน เป็นจํานวนมหาศาลที่เลี่ยงไม่ได้
ปลากระเบนราหูตัวหนึ่งติดอยู่กับ อุปกรณ์ตกปลาที่คนทิ้งไว้ในน้ํา
และไม่มีทางจะเอาออกได้
สุดท้ายเอ็นพลาสติกนั้นจะบาดเนื้อมันจนขาด
ทั้งการกินพลาสติกและถูกพลาสติกรัด
เป็นความเสี่ยงในยุคใหม่ สําหรับเจ้าปลากระเบนโบราณเหล่านี้
แต่มันไม่ควรต้องเป็นอย่างนี้เสมอไป
เราอาจทําลายมหาสมุทรของเราไปแล้ว
แต่ถ้าเราเลือกจัดการของเสียให้ดีกว่าเดิม
เราอาจช่วยเยียวยาทุกอย่างได้
ที่ชายฝั่งตอนใต้ของโมซัมบิก
มีสถานที่พิเศษซึ่งเหล่าปลากระเบนจะมากัน
เพื่อให้รักษาแผลติดเชื้อทั้งหลาย
มันไม่ใช่สัตว์ชนิดเดียว
ปลากระเบนหลากหลายสายพันธุ์ ก็มารอความช่วยเหลือที่นี่
รวมทั้งปลาโรนันจุดขาวหายาก ปลากระเบนพันธุ์หนึ่งที่เราเพิ่งรู้จักได้ไม่นาน
แต่อยู่ในภาวะใกล้สูญพันธุ์ขั้นวิกฤตแล้ว
เพราะมักโดนมนุษย์ล่าเอาครีบซึ่งมีมูลค่าสูง
แต่วันนี้ ปลากระเบนราหู เป็นตัวที่ต้องรักษาด่วนที่สุด
เจ้าตัวเมียนี้เพิ่งรอดจากการโจมตีของฉลาม
แผลถูกกัดทําให้ครีบเสียหาย เสี่ยงที่จะติดเชื้อ
มันจึงต้องมาที่ห้องพยาบาล
ทีมแพทย์ก็ลงมือทํางานในทันที
พวกนั้นตอดเนื้อส่วนที่ติดเชื้อออก
นั่นจะช่วยกระตุ้นให้เนื้องอกใหม่
บาดแผลของปลากระเบน คืออาหารของพวกมัน
ปลากระเบนราหูเป็นร้อยๆ ตัว ตามกระแสน้ํามาที่นี่เพื่อรับการรักษาฉุกเฉิน
แต่ที่นี่ก็มีความเสี่ยงเช่นกัน
เพราะฉลามหัวบาตรคอยตระเวนอยู่ในน่านน้ํานี้
ปลากระเบนแสนฉลาดเหล่านี้ จึงต้องคอยช่วยกันระวัง
เพื่อให้ทุกตัวได้รับการรักษาตามจําเป็น
ถ้ารักษาถูกจุด ร่างกายของมันมีพลังฟื้นฟูที่น่าทึ่ง
คนไข้เหล่านี้ได้โอกาสครั้งใหม่
ด้วยการดูแลรักษาจากที่พักพิงแสนพิเศษแห่งนี้
ดั่งป้อมปราการของปลากระเบนมากมาย
ซึ่งเป็นนักเดินทางผู้อ่อนโยน ตามกระแสน้ําในมหาสมุทรโลก
ส่วนกระแสน้ําที่แยกตัวมุ่งหน้าลงใต้ กระแสน้ําหลักจะไหลเร็วขึ้นพร้อมมีชื่อใหม่
กลายเป็นกระแสน้ําอะกัลลัส
พาความร้อนจากแถบเส้นศูนย์สูตร ลงไปจนถึงปลายสุดทวีปแอฟริกา
แล้วเริ่มผสมกับน้ําเย็นที่มีสารอาหารมากกว่า ของมหาสมุทรแอตแลนติก
นั่นเป็นสภาพแวดล้อม ที่เหมาะกับเจ้าฉลามขาวเป็นที่สุด
มันเป็นฉลามเลือดอุ่นเพียงไม่กี่พันธุ์
นั่นทําให้กล้ามเนื้อของมันมีศักยภาพเพิ่มขึ้น พร้อมกับคิดอะไรได้ไวขึ้นด้วย
ถ้าจะเอาตัวรอดที่นี่ ในน่านน้ําซึ่งครองโดยฉลามขาว
ก็ต้องคิดให้ฉลาดกว่ามัน
ลูกแมวน้ําตัวน้อย อายุเพียงแปดสัปดาห์
เกิดมาในฝูงแมวน้ําแอฟริกาใต้
น้องจะต้องหัดเรียนรู้วิธีเอาตัวรอด โดยมีฉลามขาวเฝ้าอยู่หน้าบ้าน
ได้เวลานักเรียนใหม่ต้องเข้าโรงเรียนแมวน้ํา
ที่ซึ่งเพื่อนร่วมห้องกําลังเรียน
บทเรียนสําคัญที่สุดในชีวิต
กฎข้อที่หนึ่ง อยู่ให้ห่างจากเขี้ยวคมๆ
กฎข้อที่สอง อย่าได้ลืมระวังตัว
แมวน้ําที่ฉลาดจะไม่แอบหลับจนโดนจับได้
เก็บความผิดพลาดของผู้อื่นเป็นบทเรียนไว้ด้วย
แต่บทเรียนสําคัญที่สุด คือการทํางานกลุ่ม
หากสามารถรวมใจเป็นหนึ่ง
ฝูงแมวน้ําขนจะแข็งแกร่งกว่าฉลามเพียงตัวเดียว
เมื่อต้องเจอกับพลังม๊อบ
แม้แต่ฉลามขาวก็ยังต้องถอย
แต่การทดสอบเชาวน์ปัญญาที่แท้จริงยังไม่เกิด
เจ้าแมวน้ําช้างใต้
ผู้บุกรุกจากน่านน้ําแอนตาร์กติก กําลังส่องหาโอกาสใหม่ๆ
ทีแรกแมวน้ําขนก็ไม่รู้จะทํายังไงดีกับคนแปลกหน้า
เพราะหน้าตาเหมือนแมวน้ํา
แต่มันตัวใหญ่เบิ้มกว่าฉลามเสียอีก
แล้วก็ต้องแปลกใจที่ผู้มาใหม่ อันตรายไม่แพ้ฉลามเลย
ลูกแมวน้ํารู้ว่าบนบกเป็นที่หลบภัย
แต่ผู้ล่าตัวใหม่นี้ไม่ยอมหยุดที่ริมน้ํา
เด็กน้อยจนมุมแล้ว
แต่เมื่อมีฝูง ก็ไม่เคยต้องอยู่ตามลําพัง
มันแค่ต้องยืนหยัดเอาไว้
จนกว่ากําลังเสริมจะมา
พวกมันเคยไล่ฉลามขาวหนีไปได้แล้ว
พวกมันก็จะรวมพลังส่งเจ้าแมวน้ําช้างตัวนี้ ให้เก็บของกลับบ้านไปด้วยเหมือนกัน
ความได้เปรียบเรื่องจํานวน และความฉลาดแบบกลุ่ม
ทําให้เจ้าแมวน้ําขนอยู่รอดที่แหลมแห่งนี้
และความพยายามนั้นก็ส่งผล
เพราะทุกๆ ปี
เมื่อกระแสน้ําอุ่นจากมหาสมุทรอินเดีย
มาจับกระแสน้ําเย็น จากมหาสมุทรแอตแลนติกไว้ตามชายฝั่ง
นั่นจะบีบให้ปลาฝูงใหญ่ ต้องมารวมตัวกันโดยไม่ได้นัดหมาย
คนท้องถิ่นเรียกกันว่าเทศกาลปลาซาร์ดีน
ปลาซาร์ดีนหลายร้อยล้านตัว ตั้งฝูงทอดยาวเกือบสิบกิโล
จ่อหน้าบ้านของเจ้าแมวน้ําขนเลยทีเดียว
แต่พวกมันคงกินอยู่กลุ่มเดียวได้ไม่นาน
เพราะเจ้านกแกนเนทนักดิ่งพสุธาก็มาแล้ว
โลมากว่า 20,000 ตัวก็มาด้วย
พร้อมกับฉลามหลายพัน
แม้กระทั่ง
เจ้าวาฬใหญ่
นั่นเป็นแหล่งอาหารมากมายเกินคณานับ และเกิดขึ้นได้เพราะกระแสน้ําเท่านั้น
กระแสน้ําซึ่งเปลี่ยนจากแดนแล้งร้างในทะเล
ให้กลายเป็นแหล่งอาหารอุดมสมบูรณ์ที่สุด ในบรรดามหาสมุทรของเรา
ณ ปลายสุดของการเดินทางผ่านมหาสมุทรอินเดีย
ตอนหน้า กระแสน้ําในมหาสมุทรโลกจะเดินทางต่อ
ไหลจากมหาสมุทรอินเดีย ไปยังมหาสมุทรแอตแลนติก
ซึ่งน้ําที่ส่งความร้อนได้ไวจะยิ่งทรงพลัง
มหาสมุทรแอตแลนติกจะรุนแรงอย่างที่ไม่เคยเห็น
และถ้าเจอปัญหาก็ต้องหาทีมงานคอยช่วย
คําบรรยายโดย ศันสนีย์ โอบอ้อม