Angst.
Het verlammende gevoel van dreigend gevaar.
Een gevreesde nachtmerrie die uitkomt.
Maar als je als maffiabaas je macht wilt versterken…
…zie je menselijke emoties…
…anders.
Maffiabazen heersen door angst.
Het beste wapen.
Er is één beproefde methode om dit middel aan het werk te zetten.
Om te zorgen dat mensen angst snappen, moet je geweld gebruiken.
Als je kunt zeggen: 'Ik kan jou vermoorden…
…en je vrouw en je dochter, dus kloot niet met me…'
…dan word je een heel machtig persoon.
Niemand gaf zo'n effectieve demonstratie van deze les als de Siciliaanse opperbaas…
…Salvatore 'Toto' Riina.
Toto Riina werd geassocieerd met massamoord, met absolute macht.
Riina gebruikte geweld om doodsangst op te wekken…
…op een nationaal niveau.
Riina's ferme methodes gaven hem de macht…
…over de legendarische Siciliaanse maffia, bijna 20 jaar lang…
…en leverden hem de bijnaam 'La Belva' op.
Het Beest.
Als je wilt zien wat angst voor jou kan doen…
…zet je schrap.
Tijdens Toto Riina's tirannieke bewind over de maffia…
…verdiende hij miljarden door middel van diverse bezigheden…
…waaronder internationale drugshandel, wapensmokkel en onroerend goed.
Maar hij was vooral bekend om dit verbluffende cijfer.
Hij heeft vermoedelijk opdracht gegeven tot 800 à 1000 moorden.
Hoe werd Riina zo'n meester in meedogenloze en efficiënte executie?
Oefening.
Laat ik het uitleggen.
FEIT 1 - RIINA WERD IN EEN GEWELDDADIGE OMGEVING GEBOREN
Toto Riina werd in 1930 geboren in Corleone in een boerenfamilie.
Corleone was een typisch plattelandsdorp…
…met een sterke maffia-aanwezigheid.
Riina's vader en broers waren vermoedelijk betrokken bij de lokale maffia…
…en Riina begon op te klimmen…
…met als doel om de baas van de Corleonese te worden.
FEIT 2 - RIINA HEERSTE UIT DE SCHADUW
Nadat hij in 1969 was aangeklaagd wegens moord dook Riina onder…
…maar hij miste niets.
Geheimhouding was een van z'n wapens…
…en die hielp z'n mystieke aura binnen de maffia.
Hij was een soort schim die overal kon zijn…
…en die misschien wel luisterde terwijl je sprak.
FEIT 3 - RIINA HAD GEEN INTERESSE IN DE MACHT DELEN
Riina nam de macht over de Corleonese afdeling over in 1974…
…maar hij had grotere ambities.
Hij wilde overal de baas over zijn.
De baas van de bazen van de Siciliaanse maffia.
Hij had geen luxueuze levensstijl nodig.
Hij gaf niet om dat soort dingen…
…maar hij gaf wel om macht.
Iets wat Riina zou hebben gezegd, is: 'Comandare é meglio che fottere.'
Dat betekent, als ik het zo mag zeggen: 'De baas zijn is beter dan neuken.'
Ik had het niet beter kunnen zeggen.
Maar om het Beest te volgen naar de maffia-oppermacht…
…moet je talloze obstakels overwinnen.
Te beginnen met een van de grootste sta-in-de-wegs voor macht ooit.
TACTIEK - STOP DE PERSEN
Ochtendkrant.
Niets zegt beter dat je het hebt gemaakt dan in de kranten komen.
Maar slimme maffiabazen weten beter.
De maffia geeft extreem veel om z'n publieke imago.
Wat journalistiek doet…
…is feiten over geweld en hun zakendeals aan het licht brengen.
Ze noemen namen en onthullen wat de maffia doet.
Daarom moet je als maffiabaas soms meer dan alleen het verhaal doden.
Klaar voor wat headlines?
Maffiabaas Isadore Blumenfeld uit Minnesota, beter bekend als Kid Cann…
…werd verdacht van het laten neermaaien van journalist Walter Liggett…
…nadat hij weigerde om te stoppen met schrijven over Canns corrupte invloed…
…op het staatsbestuur.
Nadat hij naar Mussolini's Italië was gevlucht na een moordaanklacht…
…gaf maffiabaas Vito Genovese uit New York opdracht tot de moord…
…op de antifascistische redacteur Carlo Tresca…
…om Il Duce aan z'n kant te houden.
Ook wordt aangenomen…
…dat Pablo Escobar de redacteur en uitgever van een krant doodde…
…die vaak drugshandelaars ontmaskerde.
Voor de goede orde liet hij ook de redactie bombarderen.
VIER JAAR NADAT RIINA DE BAAS WERD
Terwijl Riina verder werkte aan z'n doel van z'n macht versterken…
…moest hij ook uitdagingen van de media aanpakken.
Zoals deze vent.
Mario Francese was journalist bij Giornale di Sicilia…
…een enorme Siciliaanse krant. Hij had een primeur over Riina.
Het onderwerp? Riina's corrupte rol in een project bij publieke werken.
DE GARCIA-DAM
Mario Francese onderzocht al het geld, alle publieke fondsen…
…die in de bouw van die dam werden gestoken.
Dat was 200 miljoen dollar. In die tijd.
Dat is 'verdamd' veel geld.
Om z'n belangen te beschermen, moest Riina snel handelen.
Francese deed al jaren onderzoek naar Riina's onwettige praktijken…
…en het grote geheel begon eindelijk duidelijk te worden.
Hij vond de namen van de maffiosi…
…maar ook de namen van zakenlui die met de maffia werkten.
Riina kon niet toelaten dat hij alle verbanden zag.
Dus gaf hij een opdracht aan z'n zwager, Leoluca Bagarella.
Francese ging laat van z'n werk.
Toen hij z'n huis op Viale Campania naderde…
Z'n nieuwsgierige tegenstander was uit de weg geruimd…
…en de krant van de volgende dag beviel Riina een stuk beter.
Het geweld gaf een directe boodschap af…
…aan andere journalisten die ook overwogen om de maffia te bloot te stellen.
'Blijf weg of dit overkomt jou ook.'
Maak een voorbeeld van lastige reporters en je hebt één probleem minder.
Maar als totaalheerschappij je doel is…
Zo terug.
…krijg je te maken met rivalen die niet alleen een pen als wapen hebben.
Hoe breng je die in het gareel?
TACTIEK - VERPLETTER DE CONCURRENTIE
Om aan de top te staan…
…moet je de hardste en gemeenste hond in de kennel zijn…
…en dus je tanden gebruiken.
De motivatie van de maffia is geweld.
Je kunt de allerbeste zakenman zijn, maar zonder geweld…
…hou je het op straat niet vol. Dat werkt niet.
9 JAAR NADAT RIINA DE BAAS WERD
Begin jaren 80 was Riina gebrand op z'n macht binnen de maffia vergroten.
Maar er was een koppig obstakel.
Iets wat 'de commissie' heette.
DE COMMISSIE
De commissie, die men 'Cupola' noemt, was een soort bestuur binnen de maffia.
Ze bestond uit de bazen van de verschillende families.
Het was een vorm van samenwerken…
…om de zaken op het juiste spoor te houden.
Riina werd lid van de commissie rond 1969…
…maar hij begon heerschappij te ambiëren.
Z'n bescheiden doel?
De commissie dwingen om hem uit te roepen tot capo dei capi, baas der bazen.
Maar er was één klein probleem.
Die functie bestond niet.
Hij vond dat hij de absolute macht hoorde te hebben.
Hij wilde niet delen.
Dus besloot Riina de baan die hij had te veranderen in de baan die hij wilde.
Z'n plan? De organisaties van z'n toprivalen van binnenuit vernietigen.
Het begon met geheime deals met andere maffiafamilies in heel Sicilië.
In ruil daarvoor deden zij Riina's vuile werk voor hem.
Ze schakelden hun bazen uit en vulden de rangen met maffiosi…
…die Riina volgden.
Al gauw waren er nog maar een paar rivalen van de oude garde over.
Om hen aan te pakken, was maatwerk nodig.
Stefano Bontate was het hoofd…
…van een van de machtigste families in Palermo.
Bontates hechtste bondgenoot was ene Salvatore Inzerillo.
Zowel Inzerillo als Bontate verzetten zich tegen Riina…
…dus vond Riina dat er iets aan gedaan moest worden.
Op een avond vierde Bontate z'n 42e verjaardag, thuis in Palermo.
Riina's mannen waren getipt en verborgen zich op posities in de buurt.
Om 20.30 uur verliet Bontate het feest om naar z'n landelijke villa te gaan.
Hij kreeg een zeer onwelkome verrassing.
Tweeënhalve week later…
…was Inzerillo een bezoek aan z'n maîtresse aan het afronden.
Z'n kogelbestendige Alfa Romeo stond buiten.
Riina's huurmoordenaars hadden ook hier hun huiswerk gedaan.
Dus toen Inzerillo wegging van z'n middagpleziertje…
…kreeg Riina de ultieme voldoening.
Maar het Beest was nog niet klaar.
Toen Inzerillo's zoon Giuseppe op z'n vaders begrafenis…
…wraak zweerde op de moordenaar van z'n vader…
…besloot Riina om ook van hem een voorbeeld te maken.
Ze doodden Inzerillo's 16-jarige zoon.
En voor ze hem doodden…
…liet Riina z'n arm afhakken.
Dit liet iedereen die tegen Riina in wilde gaan weten…
…hoe dat kon aflopen.
Riina's plan werkte perfect.
Riina wist een groep harde moordenaars met terreur te dwingen…
…om dingen op zijn manier te zien.
Het eindresultaat was volgzaamheid.
Zo besloten veel commissieleden…
…om hun macht af te staan aan Riina, zodat ze niet ook zo eindigden.
Je hebt het bloed van je rivalen met succes gebruikt…
…om je klim naar de top van de maffiabaasberg te voeden.
Terwijl je je beangstigende bewind voortzet…
…mag je verwachten dat andere vijanden bij de overheid…
…je in het vizier krijgen.
Hoe laat je ze zien wie er echt de baas is?
TACTIEK - LEG DE OVERHEID HET ZWIJGEN OP
Als baas der bazen…
…moet je aan iedereen laten zien dat jij de ultieme macht hebt.
Voor maffiabazen is het heel belangrijk om de macht te hebben…
…over wetgevers, want daardoor kunnen ze hun controle en hun macht uitbreiden.
En als heldhaftige ambtenaren vergeten wie de baas is…
…herinner je ze eraan. Zoals Toto Riina deed.
Begin jaren 80 heerste er een angstcultuur…
…omdat mensen bijna dagelijks lichamen op straat zagen.
Mensen vonden het doodeng om hun huis uit te gaan.
Sicilië is waar de maffia begon, maar dit is nieuw en verontrustend.
Rond de honderd maffia-executies tot dusver dit jaar.
De burgers smeekten de overheid om iets te doen.
De regering besloot…
…om hun prestigieuste en machtigste politiefunctionaris…
…generaal Alberto Dalla Chiesa…
…naar Palermo te sturen met speciale bevoegdheden om de maffia te bestrijden.
Maar als het ging om z'n dominantie behouden…
…had Riina zelf ook wat speciale bevoegdheden.
In mei 1982 kwam Dalla Chiesa aan in Palermo…
…samen met z'n nieuwe, jonge vrouw Emanuela.
Na enkele maanden daar…
…vertrok het stel bij het bureau voor een avond uit.
Ze hadden een politie-escorte.
Maar toen ze een hoofdstraat overstaken…
…werden ze omsingeld.
Dalla Chiesa probeerde om z'n vrouw te beschermen.
Zonder effect.
Ze werden 30 keer geraakt.
Als je bijvoorbeeld spectaculaire overkill gebruikt…
…zoals schieten met machinegeweren midden op straat…
…dient dat als boodschap voor de gemeenschap en soms het hele land.
De begrafenis van Dalla Chiesa trok een boze mensenmassa.
Ze bekogelden ambtenaren met munten…
…uit frustratie over hun onvermogen om de maffia te bedwingen.
Bij Dalla Chiesa's begrafenis had iemand een bord waarop stond:
'Hier sterft de hoop van elke eerlijke Siciliaan.'
Met andere woorden: missie volbracht.
Het vermoorden van Dalla Chiesa liet zien…
'We kunnen iedereen pakken…
…en we doden je…
…als je aan onze zaken zit.'
Is er een beter pleidooi voor totale overgave?
Maar het draaiboek laat zien dat je de totaalheerschappij alleen houdt…
…als je aan je hoge maatstaven vasthoudt.
Eén misstap…
…kan rampzalig zijn.
TACTIEK - MAAK ELKE KLUS AF
Als het je doel is om een samenleving met angst tot onderwerping te dwingen…
…is er geen ruimte voor halve maatregelen.
Als je je vijanden iets doet, moet je grondig zijn.
Zodat niemand wraak kan zoeken.
Als je ooit problemen met iemand had, blijven die problemen altijd.
Daarom moet je hem afmaken.
Daarom zorgden deze wijze, eerbare mannen dat ze alles netjes afmaakten.
Nadat Whitey Bulger had gezegd dat z'n rivaal Al Notarangeli dood moest…
…werden eerst Notarangeli's broer en een barman met pech vermoord…
…voor Whiteys topmoordenaar eindelijk z'n doelwit uitschakelde.
De Australische gangster Robert Trimbole…
…deed twee pogingen om antidrugsactivist Donald Mackay af te maken.
Eerst wilde hij hem lokken met een nepzakendeal.
Daarna liet hij hem doden op een parkeerplaats.
Joaquín 'El Chapo' Guzmán deed er tien jaar over…
…om rivaliserend kartelleider Ramón Arellano Félix te doden…
…inclusief een mislukte aanval op een nachtclub.
Toen Arellano eindelijk dood was…
…noemde El Chapo het naar verluidt de aangenaamste ervaring van z'n leven.
Met al honderden moorden op z'n cv…
…was Riina goed in staat om zaken af te handelen.
Maar er was één maffiarivaal die frustrerend buiten z'n bereik bleef.
Tommaso Buscetta stond bekend als de 'baas van twee werelden'…
…omdat hij werkte aan twee kanten van de oceaan.
Hij was betrokken bij drugshandel en verhuisde naar Brazilië.
Buscetta hielp om de maffiacommissie op te richten…
…en was een bondgenoot van Riina's slachtoffers…
…de Palermo-bazen Bontate…
…en Inzerillo.
Riina zag hem als een bedreiging en wilde dat hij terugkwam…
…zodat hij hem kon doden.
Riina besloot hem uit z'n schuilplaats te lokken…
…met extreme methodes van overreding.
Wat enorme pech was voor Buscetta's oudste zoons…
…die na een ritje in hun nieuwe auto…
…werden ontvoerd en van wie nooit meer iets werd vernomen.
Vermoedelijk vielen ze ten prooi aan lupara bianca…
…het witte geweer.
Lupara bianca is een moord waarbij het lichaam verdwijnt.
Het is weer een manier waarop de maffia angst gebruikt.
Niet alleen is het bewijs onvindbaar…
…maar de familie wordt dubbel gestraft omdat ze niet kunnen rouwen.
Riina hoopte dat Buscetta door z'n verdriet en wraakzucht…
…tevoorschijn zou komen.
Dat gebeurde niet.
Op de dag na Kerstmis…
…stuurde Riina z'n slagers naar een pizzeria in Palermo…
…waar ze Buscetta's schoonzoon en twee neven neermaaiden.
Op de een of andere manier herkenden ze Buscetta's dochter niet.
Twee dagen later ging het feestdagenbloedbad verder.
Buscetta's broer en neef werden doodgeschoten bij hun glasbedrijf.
Riina vermoordde 12 familieleden van Tommaso Buscetta.
De meesten van hen hadden niets met de maffia te maken.
Ondanks Riina's buitengewone inzet weigerde Tommaso Buscetta te happen.
Buscetta was niet overtuigd. Hij kwam niet terug.
Uiteindelijk kwam z'n ballingschap tot een onvrijwillig einde.
Hij werd gearresteerd in Brazilië.
Hij werd in 1984 uitgeleverd aan Italië.
Buscetta bevond zich dus in hechtenis in Italië.
Daar kwam Giovanni Falcone hem opzoeken.
Giovanni was een machtige maffia-aanklager.
Buscetta besloot om het beste van de situatie te maken…
…door wraak te nemen op het Beest.
Buscetta gaf Giovanni Falcone z'n medewerking…
…en deelde gedetailleerde informatie over de maffia.
Om Riina ten val te brengen…
…als een vendetta, stelde zijn getuigenis de maffia-aanklagers in staat…
…om de leden van de commissie te beschuldigen…
…van het goedkeuren van honderden moorden.
Wat betreft de klus afmaken faalde Riina bij Buscetta.
Met rampzalige gevolgen.
Hij en de hele maffia lagen onder vuur door de autoriteiten.
Maar zelfs wanneer alles hopeloos lijkt, kun je je invloed houden…
…door het draaiboek weer te volgen en te laten zien hoe ver je wilt gaan.
TACTIEK - SPAAR NIEMAND
Er is een woord voor als je niets te verliezen hebt.
Vrijheid.
Als het lijkt alsof je vijanden de overhand krijgen…
…is dat je kans om ze hard aan te pakken.
Maffiabazen zijn gevaarlijk als ze in de knel zitten.
Je weet niet wat ze gaan doen.
MAFFIABAAS BREEKT ZWIJGEN
Doordat Buscetta uit de school klapte…
…werd Toto Riina's situatie benard.
Falcone begon arrestatiebevelen voor 366 mensen uit te vaardigen.
Dat zijn er heel wat.
ITALIË VERSTERKT OORLOG TEGEN MAFFIA
Riina stond op de arrestatielijst, maar bleef uit handen van de politie.
Veel van de topmaffiosi onder hem hadden niet zoveel geluk.
Toto Riina voelde zich erg bedreigd.
Alles waarvoor hij had gewerkt, werd per arrestatie verder ontmanteld.
Wat volgde, was een historische zaak…
…die het 'Maxi-proces' werd genoemd.
Giovanni Falcone stond aan het roer.
Het idee van het Maxi-proces was dat de maffia zelf werd berecht.
Dus de ambitie van dat proces was het uitschakelen van de maffia.
Voor de baas der bazen van de maffia…
…was dat persoonlijk.
Veel maffiosi namen aan dat ze door Riina's politieke connecties…
…niet schuldig zouden worden bevonden.
Maar van de 475 mensen die werden berecht, werden er 342 veroordeeld.
Tientallen, waaronder Riina, in absentia omdat ze ondergedoken zaten.
Door ze schuldig te verklaren…
…bewees Falcone dat de Siciliaanse maffia niet onoverwinnelijk was.
Je had wat 'l'emergenza pentiti' werd genoemd.
De opkomst van maffiosi die getuige voor de staat werden.
Riina moest dus proberen om aan de maffiosi te laten zien…
…dat zij in dat geval ook niet veilig waren.
Hij kon iedereen bereiken.
INTERNATIONALE LUCHTHAVEN
Op 23 mei 1992…
…kwam de held van het proces…
…Giovanni Falcone, terug naar Palermo met z'n vrouw.
Hun aankomst bleef niet onopgemerkt.
Falcone maakte een gewaagde keuze.
Hij reed niet met z'n beveiligingsteam mee…
…maar stond erop om in z'n eigen auto naar huis te rijden.
Zich niet bewust dat Riina en z'n partners hun wraak hadden gepland.
Toen Falcones karavaan de gemeente Capaci naderde…
…klapte de val dicht.
Falcone en z'n vrouw liepen dodelijke verwondingen op…
…en de ontploffing was zo enorm dat seismografen haar registreerden.
Maar Riina was nog niet klaar.
Twee maanden later werd Falcones collega bij de anti-maffiagroep…
…Paolo Borsellino ook gedood…
…met een autobom voor de woning van z'n moeder.
Riina's boodschap was onmiskenbaar.
De boodschap was: 'Als je ons iets doet, maakt het niet uit hoe hoog je zit…
…of hoe beschermd je bent. We doden je hoe dan ook.'
Maar door zo fel voor z'n zaak te pleiten…
…veroorzaakte Riina wat onbedoelde gevolgen.
De Italiaanse staat was zo beschaamd door de moorden op Falcone en Borsellino…
…dat er 7000 soldaten naar Sicilië gingen om het gebied weer in bedwang te krijgen.
MAFFIA-ACTIE UITGEBREID
Zes maanden later…
…terwijl de restanten van Riina's maffia werden aangevallen…
…leidde een bange compagnon de autoriteiten naar Riina's schuilplaats.
En het Beest werd gearresteerd.
De baas der bazen van de Siciliaanse onderwereld…
…Salvatore Riina, is twee dagen geleden gearresteerd.
Dus nadat hij z'n terreurbewind volledig ondergronds had uitgevoerd…
…was Riina eindelijk klaar voor z'n close-up.
Het was een tovenaar van Oz-moment.
Je trekt het gordijn open en het is maar een klein oud mannetje.
Wat kon hij nou voor kwaad aanrichten?
Ik was maar een boer. Ik bewerkte het land als eerlijk man.
Salvatore Riina heeft vier kinderen. Hij houdt van kinderen.
Hij houdt van alles en iedereen.
O. Juist.
Na een sterk bewind over een van de befaamdste misdaadinstituties…
…stierf Toto Riina in een gevangenisziekenhuis…
…op de dag na z'n 87e verjaardag.
Hij bleef tot het eind een raadsel.
Hij zweeg over z'n misdaden en connecties in het bedrijfsleven en de politiek.
Maar als jij geen dood en verderf wilt zaaien vanuit de schaduw…
…kun je als maffiabaas een koers kiezen waarmee je alle aandacht krijgt.
Het is alleen niet de juiste koers.
Een goed voorbeeld? John Gotti, de baas van de New Yorkse maffia…
…die het draaiboek in brand stak om z'n eigen regels te maken…
…en een ster te worden…
…en ondertussen z'n hele organisatie ten val bracht.
Klaar om te leren wat je niet moet doen?