BERLIN, NIEMCY 30 KWIETNIA 1945 ROKU
Niemiecki ruch oporu słabnie.
Aktualnie wszystko może się wydarzyć.
Czas na raport Williama L. Shirera z San Francisco.
Hitler jest martwy i pokonany.
Jak i Niemcy, które chciał uczynić potęgą,
Muszę przyznać,
że w pewnym sensie
czekałem na ten dzień od wielu lat.
Najnowsze wieści. ONZ określiła warunki kapitulacji.
Panie i panowie, to koniec II wojny światowej.
Potwierdził to właśnie Biały Dom w Waszyngtonie.
W redakcji zaczęło się świętowanie.
LICZBA OFIAR II WOJNY ŚWIATOWEJ TO OKOŁO 60 MILIONÓW OSÓB.
Berlin skapitulował.
Niemieccy generałowie wyszli ze swoich kryjówek
niczym wywabione bestie.
Göring się poddał.
Goebbels wybrał samobójstwo.
Najwięksi zbrodniarze wojenni mieli zostać osądzeni.
PROCESY NORYMBERSKIE ZAPOCZĄTKOWAŁY SĄDY ZBRODNIARZY WOJENNYCH.
Postanowiono osądzić ich w Norymberdze,
gdzie naziści notowali największą popularność.
To stamtąd obłąkany Hitler rzucał swoje groźby wobec świata.
Obecnie Norymberga była zniszczona.
Zbrodniarze mieli odpowiedzieć za zbrodnie.
Jako podżegacze wojenni, spiskowcy przeciwko narodom,
rzeźnicy całych narodów, grabieżcy całych krajów,
mordercy dzieci, handlarze niewolnikami,
Hunowie XX wieku.
Musieli za to odpowiedzieć.
Nadszedł czas rozrachunków.
OTO HISTORIA POWSTANIA I UPADKU NAJKRWAWSZEGO REŻIMU
W RELACJI ŚWIADKÓW I HISTORYKÓW.
Nie ukrywaj twarzy, Göring.
Świat dobrze cię zna. I przeklina cię.
EKSTERMINACJA ŻYDÓW
ZBRODNIE PRZECIWKO LUDZKOŚCI
HITLER I NAZIŚCI: SĄD NAD ZŁEM
NORYMBERGA, NIEMCY
Oto osoba, która zna Niemcy na wylot.
Której relacje z Berlina i Niemiec w początkach agresji nazistów
były słuchane w całym kraju.
Autor Dziennika berlińskiego, William L. Shirer.
AUTENTYCZNE NAGRANIE
Po 2319 dniach wojna w końcu dobiegła końca.
To niemal sześć lat.
Zbrodniarze nie czuli odpowiedzialności ani skruchy za uczynione zło.
WILLIAM L. SHIRER BYŁ ŚWIADKIEM RZĄDÓW ADOLFA HITLERA.
Nie czuli się odpowiedzialni za próbę zniszczenia świata.
Dla mnie był to ostatni rozdział historii,
która rozpoczęła się 11 lat wcześniej w tym samym mieście.
W ramach pierwszego zlecenia w hitlerowskich Niemczech
pojechałem do Norymbergi we wrześniu 1934 roku,
by zdać relację z wiecu partii nazistowskiej.
SERIAL OŻYWIA DZIENNIKI WILLIAMA L. SHIRERA
JEGO WŁASNYM GŁOSEM UZYSKANYM DZIĘKI AI.
Po raz pierwszy ujrzałem Adolfa Hitlera z sojusznikami:
Göringiem, Goebbelsem, Himmlerem i Hessem.
Przez kolejne sześć lat relacjonowałem narodziny Trzeciej Rzeszy.
Liderzy, którzy nie odebrali sobie życia,
oczekiwali na proces za zbrodnie przeciwko ludzkości.
W końcu miała dosięgnąć ich sprawiedliwość.
Druga wojna światowa pozostawiła po sobie zgliszcza.
Ludzie mieli naprawdę ciężko.
Jak można tu mówić o sprawiedliwości?
Procesy norymberskie uznawano za kluczowe.
PROCESY TRWAŁY 10 MIESIĘCY, OD LISTOPADA 1945 DO PAŹDZIERNIKA 1946.
NAGRANO TYLKO 35 GODZIN FILMU, ALE AŻ 1200 GODZIN AUDIO.
UDOSTĘPNIONO JE DOPIERO NIEDAWNO.
Pierwszy raz w historii
sąd złożony z sędziów z USA, Wielkiej Brytanii, Francji i Rosji
ma podjąć werdykt wobec bezprecedensowych zbrodni.
W sali zasiadło 400 dziennikarzy z każdego zakątka świata.
Atmosfera w sali sądowej była napięta.
Nikt nie wiedział, czego oczekiwać.
Po wejściu oskarżonych…
przez salę przebiegł szmer. Wszyscy się na nich gapili.
To koniec długiego i okropnego koszmaru.
Upadek wszechmocnych.
Nagła utrata władzy pozbawiła ich arogancji,
którą epatowali, od kiedy ich znałem.
Szybko stali się nędznymi pomiotami.
Długie rządy nazistów dały mi wiele tematów do dziennika.
Przez wiele lat szukałem w tym jakiegoś sensu.
W procesach uderzało to, kogo nie było na ławie oskarżonych.
Hitler był nieobecny fizycznie, ale nie dało się od niego uciec.
Każdy człowiek ma potencjał, by być dobrym lub złym.
Nic w młodości Hitlera nie wskazywało,
by miał się stać osobą tak mściwą i pełną nienawiści,
że jej życiową motywacją będzie eksterminacja całej rasy.
Hitler urodził się w Austrii.
Pochodził z klasy średniej.
Jego matka była jedyną osobą, którą naprawdę kochał.
Była wrażliwą, dobrą osobą z bardzo trudnym mężem.
Hitler miał surowe wychowanie.
Ojciec go bił, co było powszechne.
Jego ojciec był celnikiem.
Zmienił nazwisko z Schicklgruber na Hitler.
Ludzie mieliby spory problem, krzycząc: „Heil Schicklgruber”.
Hitler miał swoje dziwactwa.
Sporo czytał, miał bujną wyobraźnię.
Był kiepskim uczniem, nie był pracowity.
Złudnie marzył, że zostanie wielkim artystą.
W 1907 r. przeniósł się do Wiednia.
Chciał studiować sztukę na uczelni artystycznej.
Przeżył wielki szok, gdy go odrzucono.
Chciał zostać sławnym artystą, ale nie miał talentu.
Malował głównie krajobrazy miejskie.
Odrzucono go, bo nie potrafił wykonywać portretów.
To znaczące. Ludzie go przerośli.
Musiał radzić sobie,
sprzedając obrazy kopiowane z pocztówek.
Kilka lat mieszkał w schronisku na północy Wiednia.
Prowadził dość ubogi żywot.
Niemieckojęzyczna Austria
była częścią dużo większego państwa,
Austro-Węgier, Monarchii Habsburgów.
Kraj był zróżnicowany narodowo oraz etnicznie.
Na początku XX wieku
większość narodów zabiegała o uzyskanie własnej autonomii.
Węgrzy, Czesi, Rumuni.
Wszyscy chcieli własnego państwa.
Niekoniecznie niepodległego, ale z własnym rządem.
Było też Cesarstwo Niemieckie,
najważniejsza gospodarka w Europie.
Była to prosperująca potęga przemysłowa.
Wśród niemieckojęzycznych Austriaków szerzyła się ideologia pangermanizmu.
Gardzili innymi narodami Habsburgów.
Chcieli się od nich oderwać
i przyłączyć się do Cesarstwa Niemieckiego.
Wśród wiedeńskiej prawicy zapanował pogląd,
że Niemcy są lepsi od innych narodów,
np. Czechów lub Żydów.
Antysemityzm, nienawiść wobec Żydów,
istniał w Europie od dawna.
Pod koniec XIX wieku powstała jego nowa odmiana.
Agitatorzy polityczni zaczęli tworzyć rozprawy,
w których określali rasę żydowską jako buntowniczą,
spiskującą przeciwko cywilizacji i walczącą z ciężko pracującymi ludźmi.
Ważni politycy wiedeńscy przejawiali antysemityzm nie tylko w polityce,
ale zaczęli też mówić o antysemityzmie rasowym.
Karl Lueger, burmistrz Wiednia,
nazywał swój ruch chrześcijańsko-społecznym.
Antysemityzm odgrywał w nim dużą rolę.
Hitler jako młody człowiek czerpał z tego inspirację.
Hitler od młodego wieku gardził Austrią i wielonarodową Monarchią Habsburgów.
Uważał się za Niemca, a nie za Austriaka.
Uznawał Niemcy za wielki naród.
Żył w świecie fantazji.
Wydawał mnóstwo pieniędzy na operę.
Szczególnie uwielbiał Richarda Wagnera.
Widział w muzyce Wagnera Niemcy, o jakich marzył.
Pełne bogów, heroizmu i wielkich liderów.
Ta muzyka do niego przemawiała.
Lohengrin to jedna z pierwszych oper, jakie zobaczył Hitler.
To romantyczna opera z połowy XIX wieku,
w której wielki bohater Lohengrin poświęca się dla narodu.
Muzyka Wagnera pielęgnowała w Hitlerze myśl,
że on też zostanie kiedyś wielkim i odważnym liderem.
Uwaga.
PROCESY NORYMBERSKIE 21 LISTOPADA 1945 R.
Hitler został dyktatorem Niemiec, który podbił większość Europy.
Należy podkreślić,
że był to jeden z najokrutniejszych tyranów w dziejach ludzkości.
Pogrążył świat
w jednej z najkrwawszych i niszczycielskich wojen w historii.
Robert Jackson,
oskarżyciel z ramienia USA w procesach norymberskich,
był sędzią Sądu Najwyższego USA.
Jego oświadczenie wstępne było niesamowite.
Przywilej zapoczątkowania pierwszego procesu w historii
za zbrodnie przeciw globalnemu pokojowi
stanowi wielką odpowiedzialność.
Zło, które chcemy potępić i ukarać,
było tak wyrachowane,
nienawistne i niszczycielskie,
że cywilizacja nie może go zignorować.
Może bowiem nie przetrwać
jego powtórzenia.
W swoim oświadczeniu początkowym
Jackson jasno określił stawkę moralną procesu
oraz symboliczne przesłanie, jakie chcieli wysłać alianci.
Nie chodziło tylko o sprawiedliwość polityczną.
Zmobilizowano wszelkie organy prawa,
by ukarać i wymierzyć sprawiedliwość
za jeden z największych horrorów w historii ludzkości.
Usłyszeliśmy dziś jedną z lepszych mów sądowych w dziejach.
Słowa wybrzmiały, przypominając o nadziejach,
aspiracjach i wyzwaniach związanych z tą chwilą.
Jako człowiek
wolałbym już zakończyć ten długi, niemiecki rozdział mojego życia,
ale jako dziennikarz i pisarz nie żałowałem udziału.
William Shirer widział wszystko od środka.
To ogromna przewaga, której większość historyków nie ma,
bo piszą o przeszłości, której nie doświadczyli.
Shirer był świadkiem wielu wydarzeń w latach 1934–1940.
Obserwował powstawanie nazistowskiego reżimu.
Wygłosił wiele pionierskich międzynarodowych audycji radiowych.
Widziałem, co dzieje się z narodami podbijanymi przez Hitlera.
Widziałem brutalne zniszczenie.
Widziałem bezwzględność, którą ciężko pojąć myślą.
Pozwolę sobie na jedną uwagę.
Zapewniam, że nie jestem zwykłym krytykantem,
który nastawia przeciwko wrogowi, zmyślając okrutne historie.
Prawdziwe oblicze Hitlera nie wymaga upiększeń.
Podczas pracy w nazistowskich Niemczech
dziadek tworzył dzienniki, w których zapisywał obserwacje
i wszystko, o czym nie mógł wspomnieć w audycjach.
Stworzył nieocenzurowaną relację.
Po wojnie cały czas pisał.
Czuł, dokąd zmierza historia i jakie będą tego skutki.
Sądził, że demokracja jest ważna i nieustannie zagrożona.
POWSTANIE I UPADEK III RZESZY
Powstanie nazistowskich Niemiec nie wydarzyło się nagle.
Zmiany postępowały stopniowo.
Dziadek zawsze kazał nam zachowywać czujność.
Wiosną 1913 roku, w wieku 24 lat,
Hitler przeniósł się do niemieckiego Monachium.
Głównym powodem była ucieczka przed służbą wojskową.
Unikał jej przez trzy lata, od ukończenia 21 lat.
Zabrał ze sobą wielką wiarę, że będzie czynił dobro.
Nie wiedział tylko, w jaki sposób.
Wybuch I wojny światowej w 1914 r. pozwolił Hitlerowi uciec
od wszystkich porażek i frustracji w życiu osobistym.
Od dziesięcioleci największe kraje Europy,
Rosja, Wielka Brytania, Francja, Austro-Węgry,
łączyły różne sojusze.
Na początku XX wieku zaczęło się to psuć.
Pierwszą wojnę światową wywołał szereg czynników.
W 1914 r. sojusze w Europie były bardzo osłabione.
Niektóre mocarstwa przejawiały imperialistyczne ambicje,
dumę narodową oraz militaryzm.
Efektem był wybuch wojny.
Wojna wybuchła po tym, jak dziedzic tronu Habsburgów,
arcyksiążę Franciszek Ferdynand,
został zamordowany wraz z żoną.
ŚMIERĆ DZIEDZICA
Stali za tym bośniacko-serbscy terroryści.
ROŚNIE RYZYKO WOJNY
Napięcie w Europie zaczęło rosnąć.
Cesarstwo Rosyjskie wsparło Serbów.
Cesarstwo Niemieckie wsparło Austriaków.
Francja wsparła Rosjan.
Wielka Brytania wsparła Francuzów. Utworzyły się podziały.
W ciągu kilku tygodni wybuchła wojna między największymi mocarstwami Europy.
Wróg zaatakował w środku pokoju.
Chwytajmy za broń!
Stawimy czoła każdemu wrogowi.
Po wybuchu I wojny światowej
w Europie zapanowała wszechobecna ekscytacja.
Wojna była traktowana niemal jak wydarzenie sportowe.
ZAPISZ SIĘ DO ZAWODÓW
Młodzi mężczyźni zaciągali się, by nie przegapić okazji.
TO MIEJSCE DLA CIEBIE
DOŁĄCZ DO ARMII!
Nacjonalizm stał się integralny dla europejskiej mentalności.
To zjednoczyło wiele narodów.
Hitler czuł tę energię.
Chciał wziąć w tym udział.
To słynne zdjęcie pokazuje radość z wybuchu wojny.
Jest na nim uradowany Hitler.
Zgłosił się do armii bawarskiej, części armii niemieckiej.
Odmówił służby w wielonarodowej armii Monarchii Habsburgów,
bo uważał się za Niemca.
Zapanował wielki chaos. Zaciągały się tysiące mężczyzn.
Władze nie były w stanie zweryfikować ich tożsamości.
Dostał się do armii, choć nie był Bawarem ani Niemcem.
Wojna była dla Hitlera chwałą.
Czymś wspaniałym.
Czymś dobrym dla Niemców.
Nagle znalazł cel.
Wiedział, co począć ze swoim żałosnym żywotem.
Wybuch wojny w 1914 roku zapewnił Hitlerowi ucieczkę.
Wspominał, że była ona dla niego „wybawieniem od udręk młodości”.
Bez wstydu przyznawał, że dziękował niebiosom na kolanach.
To miała być wojna ostateczna,
a młodzi rekruci nie mieli pojęcia, na co się piszą.
Postępy technologiczne przyniosły brutalne skutki.
Zmechanizowane walki były okrutne.
Pojawiła się broń maszynowa, gazy trujące,
czołgi i miotacze ognia.
Samoloty zrzucające bomby
i inne wynalazki, które były bezwzględne dla człowieka.
Ich celem było zniszczenie ludzkich ciał.
Hitler był posłańcem. Przekazywał wiadomości na linię frontu.
Przez cztery lata walczył, przekazywał wiadomości, narażał się
i pogardzał każdym, kto zdradził lub nie wierzył w wojnę.
Podczas wojny używano pocisków gazowych.
Był to zabójczy i niebezpieczny gaz musztardowy.
Hitler został zaatakowany i trafił do szpitala.
W pochmurną, jesienną niedzielę, 10 listopada 1918 roku,
pastor przyszedł do rannych z niewiarygodnymi wieściami.
Cesarz Niemiec, Wilhelm II,
abdykował i uciekł do neutralnej Holandii.
Niemiecka armia poddała się w Compiègne we Francji.
Niemcy przegrały wojnę.
Pastor zaczął szlochać.
Oślepiony kapral Hitler również.
Cztery lata jego życia zostały pozbawione celu.
Całkiem zniszczone.
Niemcy wierzyli w wygraną.
Wojskowy rząd Niemiec
do kilku tygodni przed porażką utrzymywał, że Niemcy wygrywają.
Ukrywali przed obywatelami problemy niemieckiej armii.
Niemieccy dowódcy wiedzieli, że ponoszą sromotną porażkę.
Dowództwo Naczelne doszło do jedynego racjonalnego wniosku.
Muszą jak najszybciej zakończyć wojnę.
To oznaczało upadek rządu imperialnego.
Cesarz Niemiec, Wilhelm II, abdykował.
I wojna światowa całkowicie odmieniła Niemcy.
Przestały być cesarstwem.
Nie były już monarchią.
TRIUMF RZĄDU LUDOWEGO
W 1918 roku Niemcy wybrały demokrację liberalną,
którą znamy jako Republikę Weimarską.
Robotnicy, żołnierze.
Stara i zgniła monarchia upadła.
Niech żyje nowa Republika Niemiecka.
Republika Weimarska była rządzona przez Partię Socjaldemokratyczną.
Koalicja była lewicowa, było w niej sporo Żydów.
Nowy rząd podpisał zawieszenie broni w wagonie kolejowym we Francji.
Socjaldemokraci zostali na lodzie.
W czerwcu 1919 r. podpisano traktat wersalski.
Bez udziału Niemiec.
Traktat odbierał Niemcom 13% terytorium sprzed wojny.
Na Niemcy nałożono wysokie reperacje.
Obciążono ich całą winą za wojnę.
Zwycięskie kraje oskarżyły Niemcy o najbardziej ekspansywne plany.
Niemcy byli wściekli, że to oni mają zapłacić za wojnę.
WOLNOŚĆ OD WERSALU!
Uważali to za działania polityczne, a nie efekt agresywnej wojny.
Traktat wersalski rozwścieczył Niemców
i zjednoczył ideologicznie cały naród.
Odrzucili traktat wersalski, pokój z odszkodowaniami
oraz narzucone reperacje.
Wszystkie strony polityczne były co do tego zgodne.
Ale rząd niechętnie podpisał traktat.
Konserwatywne dowództwo armii zrzekło się całej odpowiedzialności.
Uznali, że nie mają związku z tą kapitulacją.
To dowództwo armii zapoczątkowało teorię spiskową,
jakoby Niemcy nie przegrały wojny militarnie,
ale zostały zdradzone przez grupę lewicowych Żydów,
która uniemożliwiła im triumf.
To jasny absurd.
Hitler uwierzył w tę teorię spiskową.
Był wściekły.
Obwinił Żydów oraz socjalistów
o osłabienie niepokonanej armii niemieckiej.
Znalazł paranoiczne wyjaśnienie.
Niczym Zygfryd w operach Wagnera,
uważał, że wojska niemieckie zostały zdradzone przez rodaków.
Postanowił, że jego życiową misją
będzie odebranie kontroli mrocznym siłom historii
i upewnienie się, by to aryjscy Niemcy, jak Hitler,
decydowali o losie Niemiec i przywrócili im wielkość.
20 LISTOPADA 1945
Śledztwo to jest kluczowe,
bowiem oskarżeni reprezentują
złowrogie wpływy, które mogą rozejść się po świecie
na długo po tym, jak ich ciała obrócą się w pył.
Uczynimy ich żywymi symbolami nienawiści rasowej,
terroryzmu, przemocy
i arogancji oraz okrucieństwa władzy.
Są symbolami…
Moje ciało przeszedł dreszcz, gdy Jackson wykorzystał moc słów,
by przedstawić swoje oskarżenie przeciw nazistowskiemu barbarzyństwu.
Ważniejsze od samego procesu
było dla mnie odtajnienie tysięcy ton tajnych dokumentów,
które zdołali przechwycić alianci, nim Niemcy je zniszczyli.
Oskarżeni zostaną skazani za swoje własne słowa,
własne zapiski
i własne niegodziwe czyny.
PROCES WYMIERZONO 21 NAZISTOM. POSTAWIONO IM CZTERY RÓŻNE ZARZUTY.
STANOWIŁO TO PRZEŁOM W PRAWIE MIĘDZYNARODOWYM.
Według oskarżycieli zarzuty były ze sobą powiązane.
Zarzut pierwszy, spiskowanie,
miał łączyć wszystkie inne zarzuty.
Zbrodnie przeciw pokojowi.
Zarzut ten oznaczał,
że prawo międzynarodowe zabrania nieuzasadnionego najazdu sąsiadów.
Zbrodnie wojenne. Nie można zabijać cywilów i jeńców.
Nie można atakować szpitali itd.
I zbrodnie przeciw ludzkości.
To kolejna nowość, po zbrodniach przeciw pokojowi.
Zarzut ten wprowadzał do prawa międzynarodowego
zakaz masowych morderstw politycznych własnych obywateli.
Według Jacksona zbrodnie te
były pochodnymi samej wojny. Bez niej nie ma tych okrucieństw.
Jeśli dzięki takiemu prawu zapobiegniemy przyszłym wojnom,
takie tragedie już nigdy się nie powtórzą.
I wojna światowa wywołała chaos polityczny
i rewolucyjne zapędy w Niemczech oraz Europie Wschodniej.
Po wojnie bolszewickiej w Rosji zapanowało mylne mniemanie,
że istnieje związek między komunizmem, zwanym wtedy bolszewizmem,
a Żydami.
Było to też widoczne w Niemczech.
Sądzono, że demokratyczni politycy to głównie Żydzi i komuniści.
Pierwsze lata Republiki Weimarskiej były pełne brutalności.
Przypominało to wojnę domową.
Nastąpiła skrajna polaryzacja polityczna.
Lewica kilkukrotnie próbowała utworzyć reżim komunistyczny,
zaś prawicowi weterani wojskowi zjednoczyli się,
by walczyć z lewicowym zagrożeniem.
Armia w Monachium starała się kontrolować sytuację.
Dowództwo armii interesowało się tym,
co dzieje się wśród politycznej prawicy.
Wykorzystywali Hitlera i inne pomniejsze postaci
do zbierania informacji o zasięgu i zamiarach prawicy.
Hitler został szpiegiem politycznym.
Brał udział w spotkaniach partii i raportował wszystko dowództwu.
Pewnego razu trafił na spotkanie pewnej marginalnej partii.
Niemieckiej Partii Robotników.
Hitler miał być obserwatorem i zdać relację dowództwu.
Usłyszał jednak przemówienie,
w którym mężczyzna optował za odłączeniem Bawarii od Niemiec.
Hitler uznał to za zdradę
i dobitnie wyraził mężczyźnie swoje oburzenie.
Liderzy tej małej partii byli pod wrażeniem tyrady Hitlera.
Jeden z nich, Anton Drexler, uznał:
„Ma gadane. Przydałby się nam”.
Przewodniczący partii podszedł do niego po spotkaniu,
dał mu ulotkę i zachęcił do członkostwa.
Hitler odszedł z armii po sześciu latach służby.
Zobaczył potencjał w tej partii.
Była ona przeciwko Republice Weimarskiej oraz demokracji liberalnej.
Była wroga wobec komunizmu i socjalizmu.
Była też wroga wobec Żydów.
Zaczął zyskiwać w Monachium reputację najlepszego mówcy
w szeregach Partii Robotników podczas wieców i spotkań.
Ku zaskoczeniu wszystkich, którzy go poznali,
Hitler zaczął okazywać swoje mordercze zapędy.
Wypaczone idee, które kiełkowały w nim od przegłodzonych dni w Wiedniu,
teraz znalazły ujście.
Wypracował swój własny styl przemawiania.
Wydobywał z siebie potężny głos, który zapewniał mu prezencję lidera.
Potrafił genialnie wykorzystać uczucia drzemiące już w Niemcach.
Mowa o wściekłych weteranach,
którzy uważali, że reputacja Niemiec sięgnęła dna.
Hitler potrafił podburzyć ludzi,
mówiąc o rozżaleniu i złości, jakie tkwiły w obywatelach Niemiec.
Potrafił wyczuć energię na sali
i wznieść się na niej niewiarygodnie wysoko.
Zaczął skupiać się na kilku przekazach.
Jednym z nich była nienawiść do Żydów.
Żydzi stanowili w Niemczech zaledwie procent populacji.
Chciał przywrócić Niemcom chwałę.
Krytykował traktat wersalski.
Wpadł w wir użalania się, nienawiści i rozżalenia.
Wielkie Niemcy stały się podbitym, biednym krajem.
Ważne mocarstwo obróciło się w proch.
Wykorzystał to.
Wykorzystał te wpływy, by pozbyć się kierownictwa
i przejąć pozycję lidera Niemieckiej Partii Robotników,
którego rozkazy są ostateczne.
Jasno dał do zrozumienia, że nie będzie to partia demokratyczna.
Partia zyskała wielu członków w 1921 roku
po serii wieców dla ponad 2000 osób.
Nazistowska partia Hitlera stała się znana w regionie.
Wciąż nie była rozpoznawalna w zasięgu ogólnokrajowym.
NIEMIECKA PARTIA ROBOTNIKÓW
Zmienił nazwę z Niemieckiej Partii Robotników
na Narodowosocjalistyczną Niemiecką Partię Robotników.
Znaną jako partia nazistowska.
Na symbol partii Hitler wybrał swastykę.
Jej historia sięga tysięcy lat.
Symbolizowała ona fortunę i pokój.
Hitler twierdził, że sam zaprojektował flagę.
Czerwień miała oznaczać socjalistyczne cele partii,
biel cele nacjonalistyczne,
zaś swastyka była symbolem aspiracji obywateli Niemiec.
OBUDŹCIE SIĘ, NIEMCY
Przymiotnik „narodowa” był kluczowy,
bo nazwa Socjalistyczna Niemiecka Partia Robotników
sugerowałaby, że to partia lewicowa.
„Narodowosocjalistyczna” dawała do zrozumienia,
że to partia nacjonalistyczno-prawicowa.
Hitler chciał ściągnąć klasę robotniczą,
która wcześniej wybierała lewicę, socjalistów lub komunistów.
Partia nazistowska wykupiła własną gazetę,
Völkischer Beobachter, czyli „Obserwator Ludu”.
Była to antysemicka gazeta do szerzenia nienawistnych poglądów.
Partia nazistowska chciała trafić do rozsądku i emocji wyborców
poprzez przemowy, obrazy, flagi
i pieśni jak „Deutschland Erwache”, „Niemcy, obudźcie się”.
Niemcy
Przebudźcie się z koszmaru
Nie oddawajcie Żydom
Królestwa swojego
Chcemy walczyć
O wasze odrodzenie
Aryjska krew
Nie zniknie w nas!
Nazizm zrodził się z prochów I wojny światowej.
Pierwsza wojna światowa uratowała Hitlerowi życie.
Brzmi to absurdalnie, ale bez niej Hitler nie miałby celu w życiu.
Nigdy byśmy o nim nie usłyszeli.
Cześć naszemu liderowi
Hail Hitler!
To nie był przypadek.
21 LISTOPADA 1945
Przygotowania do wojny trwały bardzo długo.
Głównym instrumentem planowania wszelkich działań
była Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników.
Partia nazistowska.
Niektórzy oskarżeni byli w niej od początku.
Członkowie składali przysięgę.
Brzmiała ona tak:
„Przyrzekam niepodważalną wierność Adolfowi Hitlerowi.
Przysięgam pełne posłuszeństwo jemu
oraz liderom, których wyznaczy”.
Liderzy, którzy pomogli Hitlerowi zdobyć władzę w Niemczech,
stanowili dziwną grupę.
Göring był znanym pilotem podczas I wojny światowej
i narkomanem.
W końcu osiągnął swoje ambicje, by stać się numerem jeden,
choć wyobrażał to sobie inaczej.
Na początku ledwie go poznałem.
Jego wyblakły mundur odarto z ukochanych insygniów i medali.
Wisiał na nim.
Zniknęła jego krzepkość, arogancja i ekstrawagancja.
Byłem zadziwiony, jak dobitnie los go obnażył.
Rudolf Hess przez długi czas był najbliższym wspólnikiem Hitlera.
W ławie oskarżonych wyglądał na pokonanego człowieka.
Jego twarz wyglądała jak szkielet.
Usta drgały nerwowo,
a bystre niegdyś oczy gapiły się tępo przed siebie.
Pierwszy raz widziałem go bez munduru.
Alfred Rosenberg był mentorem Hitlera oraz partii nazistowskiej.
Znacznie przyczynił się do nienawiści rasowej nazistów
i pomógł kierować eksterminacją Słowian.
Teraz siedział jak na szpilkach, nasłuchując i trzęsąc się.
Hitler miał wielki talent
w przyciąganiu nacjonalistów, którzy wiedli bezcelowy żywot,
szukając przewodnika, który doprowadzi ich na szczyt.
DOWÓDCA NIEMIECKICH SIŁ POWIETRZNYCH
Proszę powiedzieć, kiedy i w jakich okolicznościach
poznał pan Hitlera.
NAGRANIE DŹWIĘKOWE Z PROCESU
Dowiedziałem się o wiecach Hitlera,
które odbywały się w każdy poniedziałkowy wieczór.
Wziąłem w nim udział. Hitler mówił o traktacie wersalskim.
Odrzucał go.
Jego poglądy były całkowicie zgodne z moimi.
Zobaczyłem człowieka z jasnym celem.
W latach 20. militaryzm był zabroniony na mocy traktatu wersalskiego.
Powstały jednak ugrupowania paramilitarne,
które zajmowały się polityką militarną.
Oddział nazistów cieszył się szczególnie złą sławą.
Był znany jako SA, sturmabteilung, czyli „szturmowcy”.
Nosili brązowe koszule.
Ich zadaniem było przenikanie do niemieckich miast,
zwłaszcza do dzielnic robotniczych,
w których dominowali socjaldemokraci lub komuniści,
i angażowanie się w wojny gangów
z ich formacjami paramilitarnymi, by przejąć kontrolę nad terenem.
Od początku starałem się zwerbować do SA członków partii,
którzy byli dość młodzi i idealistyczni,
by poświęcić naszemu celowi swój wolny czas oraz energię.
Nie były to dla nich łatwe czasy.
Wśród pierwszych członków SA
byli weterani niepogodzeni z rezultatem wojny z 1918 roku.
Chcieli walczyć z Republiką Weimarską, Żydami oraz komunistami,
by odzyskać kontrolę i przywrócić Niemcom chwałę.
Hitler się z tym zgadzał. To nie miała być haniebna wojna.
Chciał się zemścić.
Wielu członków nie miało domu, jedzenia ani celu w życiu.
Hitler był dla nich zbawcą.
Miał dać im to, co należne: zwycięstwo w wojnie.
Wielu młodych ludzi nie odnalazło się w cywilu.
Pragnęli akcji, przemocy i ekscytacji.
W SA połączyła ich więź braterstwa.
Musieli tylko bić komunistów i innych rywali politycznych.
Dla wielu młodych mężczyzn była to kusząca wizja.
Dochodziło też do morderstw i aktów przemocy politycznej.
Ernst Röhm był oficerem armii niemieckiej.
Był jednym z najokrutniejszych nazistów.
Przekształcił SA w brutalną jednostkę.
Po wojnie wciąż łaknął walki.
Miał na twarzy powojenną bliznę.
Röhm był blisko Hitlera,
a jego oddziały SA były kluczowe
do siłowego przejęcia władzy przez nazistów.
Były bardzo ważnym instrumentem
tworzenia zamętu w Republice Weimarskiej.
Wywoływali atmosferę kryzysu.
Znacznie utrudniali zarządzanie krajem.
Pierwsze pięć lat Republiki Weimarskiej były niemal nieustannym kryzysem.
Kraj stał na krawędzi wojny domowej.
Każdego dnia dochodziło do politycznych wojen gangów
w wielu niemieckich miastach.
Za najgorszy można uznać rok 1923.
Z powodu traktatu wersalskiego Niemcy były bardzo zadłużone.
Koszty socjalne były wysokie.
Rząd wypłacał zasiłki wdowom wojennym oraz weteranom.
To spory wydatek.
W końcu rozpoczęto dodruk pieniądza.
Inflacja poszybowała.
Gospodarka wymknęła się spod kontroli.
Jeden dolar był wart ponad cztery biliony marek.
Dzieci bawiły się banknotami, bo pieniądze nie miały wartości.
Ludzie dostawali wypłaty, a gdy docierali do sklepów,
nie było ich już stać na nic.
W środku tej hiperinflacji oraz wzburzenia społecznego
Hitler uznał, że należy działać.
MONACHIUM, 9 LISTOPADA 1923
Bawarski rząd zorganizował wiec w piwiarni w Monachium.
Był rozczarowany rządem krajowym.
Uważano, że robi za mało, by zwalczyć polityczną lewicę.
Hitler i jego wspólnicy uznali to za doskonałą okazję.
Hitler i jego szturmowcy SA wpadli do piwiarni.
Hitler stanął na krześle,
wystrzelił w powietrze…
i obalił urzędujący rząd.
Była to próba zbrojnego obalenia rządu.
Hitler chciał wykorzystać rząd bawarski do zdobycia władzy w Berlinie.
Przystawił im broń do głowy i kazał udać się do bocznej sali.
Wymusił od nich obietnicę,
że odegrają przypisane im role w tej nowej dyktaturze.
Później wrócił do głównej sali i wygłosił przemowę,
w której odwołał się do ultranacjonalistycznych nastrojów.
Część obecnych biła mu brawo.
Niekoniecznie się z nim zgadzali, ale był naprawdę świetnym mówcą.
W tym samym czasie Ernst Röhm oraz SA
starali się przejąć posterunki policji i wojska.
Tu zaczęły się kłopoty.
Policja i wojsko odparły atak.
SA nie przejęli centrali telefonicznej i wieść o rebelii się rozniosła.
Po przyjeździe policji rząd bawarski zeznał o wymuszeniu obietnicy.
Hitler i partia nazistowska naiwnie oczekiwali,
że wojsko i policja do nich dołączą.
Kolejnego dnia Hitler i jego partia wyczuli zbliżające się fiasko
i nie wiedzieli, co począć.
Wpadli na pomysł, że zorganizują marsz przez Monachium,
który może dotrze nawet do Berlina.
Hitler z partią spotkali się z policją przy Portyku Marszałków w centrum miasta,
gdzie wykonano fotografię ze świętującymi wybuch I wojny.
Doszło do wymiany ognia.
Bawarska policja zaczęła do nich strzelać.
Jeden z towarzyszy przewrócił Hitlera, wybijając mu bark.
Göring został ranny od kuli.
Zaczął przyjmować morfinę, by poradzić sobie z bólem,
i był od niej uzależniony już do końca życia.
Zginęło kilku nazistów i policjantów.
Pucz zakończył się żałosną porażką.
HITLER I LUDENDORF SCHWYTANI PRZEZ ARMIĘ
Proces z 1924 r. był dla Hitlera czasem radykalnej zmiany.
Hitler zwrócił się do obywateli w zupełnie odmienny sposób.
Nie jako szaleniec z bronią, który chce obalić rząd w piwiarni,
ale jako człowiek z głęboką miłością do kraju,
który chce ujawnić ludziom dysfunkcyjne działanie systemu.
Nie wyrzekł się odpowiedzialności,
tylko przyznał się do wszystkiego,
ale to rewolucjonistów, którzy zniszczyli Rzeszę Niemiecką
i wymyślili tę szaloną republikę, uznał za prawdziwych przestępców.
Uważał za ofiarę nie tylko siebie, ale i całe Niemcy.
Odnosił się do fundamentalnych elementów ideologii nazistowskiej.
Demokracja jest zgniła,
kapitalistyczna i internacjonalistyczna.
Rządy nazistów
miały przywrócić Niemcom wielkość.
Krajowe i międzynarodowe gazety szczegółowo opisały proces Hitlera.
HITLER: „NIEMCY DLA NIEMCÓW!”
Pucz piwiarniany zapewnił Hitlerowi i nazistom globalną sławę.
Media opisywały Hitlera
jako ciekawą i charyzmatyczną postać. Stał się gwiazdą.
Podczas przemówienia końcowego
powiedział, że może zostać skazany za zdradę i trafić za kratki,
ale bogini historii uniewinni go z uśmiechem na ustach,
bo zrobił to wszystko z patriotyzmu do swojego kraju.
Jeden z sędziów nazwał go „świetnym gościem”.
Ta przemowa odniosła efekt, bo otrzymał najmniejszy możliwy wyrok,
pięć lat więzienia.
Sprzyjający mu prawicowy sędzia dodał do wyroku zapis,
że zwolnienie warunkowe będzie możliwe już po pół roku.
Hitler trafił do więzienia Landsberg niedaleko Monachium.
Nie traktowano go zbyt surowo.
Nie nosił więziennego stroju.
Fani przesyłali mu paczki z żywnością.
Dostawał tyle słodyczy i wędlin, że sporo przytył.
Ludzie zalewali go listami.
Wiele kobiet straciło dla niego głowę.
Nieustannie kogoś gościł.
Pozostał główną postacią partii nazistowskiej.
To mówi wiele o jego sieci powiązań
i umiejętności osiągnięcia swoich celów politycznych.
Podczas odsiadki napisał swoją autobiografię Mein Kampf.
„Moja walka”.
Pomógł mu w tym Rudolf Hess.
Hess siedział z Hitlerem. Był jego największym wyznawcą.
Zaczął przekazywać mu wszystko, czego dowiedział się podczas studiów
o idei lebensraum.
Na początku rozumiał to jako „przestrzeń życiową”,
ale to bardziej złożony termin.
To część XIX-wiecznej ideologii propagandowej.
Hitler nabrał przekonania, że grupy zamieszkujące wschód,
Słowianie, podgatunek człowieka, to zbędne narody bękartów.
Żydzi to untermenschen, podludzie.
Uznał, że należy wrócić do pomysłu ekspansji na wschód,
by wspaniała rasa aryjska zrównała te tereny z ziemią
i utworzyła tam piękne niemieckie miasteczka i wioski.
Idee, że Niemcy potrzebują zaplecza,
by osiedlić ludność i eksploatować zasoby,
a także utworzenie arsenału, który byłby godny mocarstwa,
od początku stanowiły jego główny cel.
Nie zastanawiał się „czy”, a „kiedy”.
Mein Kampf nie jest łatwą lekturą.
To zbiór nienawistnych poglądów.
Mrozi krew w żyłach fragment,
w którym stwierdza, że zagazowanie tysięcy Żydów
podczas I wojny światowej uczyniłyby Niemcy lepszym krajem.
Ta książka to przykład bildungsroman,
powieści o dojrzewaniu młodego człowieka.
Hitler opisał jednak siebie jako politycznego geniusza.
Mając w pamięci pucz piwiarniany,
Hitler wiedział, że rewolucja nie da mu władzy.
Postanowił dostosować się do systemu i zniszczyć go od środka.
Hitler zrozumiał, że naziści, aby dojść do władzy,
potrzebują jak najwięcej wpływowych osób.
Chcieli podbić Niemcy poprzez przemoc,
ale i przez urny wyborcze.
Hitler zawsze żył w świecie fantazji.
W Mein Kampf jest niewiele realizmu politycznego.
Znajdował się na peryferiach polityki.
Niemal na granicy politycznego obłędu.
Ekstremizm i używany przez niego język
nie pasowały do parlamentarnej demokracji.
To powinno wskazać ludziom,
że po zdobyciu władzy stanie się nieposkromiony i nieprzewidywalny.
Należy pamiętać, że Mein Kampf
to po prostu osobisty dziennik skrytych poglądów Hitlera.
SĘDZIA Z RAMIENIA WIELKIEJ BRYTANII
Do roku 1945 wydrukowano niemal sześć i pół miliona kopii.
Jak niemal każdy, kto przeczytał biblię nazistów,
nie potraktowałem poważnie tej zbieraniny aspiracji Hitlera.
Często myślałem sobie,
że gdyby więcej osób przeczytało tę książkę
i uznało ją za stek nazistowskich bzdur,
historia mogłaby potoczyć się inaczej.
Zanim odpowiem na pytanie trybunału
o to, czy jestem winny…
Przyznaje się pan czy nie?
Oświadczam, że jestem niewinny.
Jak współcześni ludzie mogli podążać za jednym człowiekiem?
Rudolf Hess.
Nie!
Nie chodzi o to, że garstka ludzi może czynić zło,
tylko że garstka złych ludzi może przekonać grupę zwykłych ludzi,
by pomogli im czynić zło.
Jestem niewinny postawionych zarzutów.
Jestem niewinny.
Niewinny.
Nie przyznaję się do winy.
Nie jestem winny.
Dojście Hitlera do władzy miało wielki wpływ na Niemców.
Stali się jego lojalnymi i posłusznymi wyznawcami.
Mieliśmy się dopiero przekonać, do jakiego stopnia to wykorzysta.
Napisy: Krzysztof Zając